Antik çağlardan günümüze kadar bütün eserlere bakarsak bilinen tarih boyunca insanların; hangi dine, dile, ırka, mensup olursa olsun, hangi coğrafyada yaşıyorsa yaşasın ortak olarak değer verdikleri yegane şeyin “aşk” olduğunu görürüz. Okuduğumuz şiirlerde, romanlarda, hikayelerde, izlediğimiz filmlerde aşk yoğun olarak işlenen bir konu ve yüzyıllardır değerini kaybetmemiş, kaybedecek gibi de görünmüyor. Fakat gerek batı, gerek doğu; gerek geçmiş, gerek günümüz eserlerinde olsun, bizler aşkı hep benzer üsluplarda tanıdık. Sonu acıyla biten Romeo’nun aşkı hepimizin içini yaktı, duygulandırdı. Leyla ile Mecnun olsun, Ferhat ile Şirin olsun… birbirine kavuşamasalar da biz aşkı bu eserlerde balmış gibi, tatlıymış gibi tattık. Acıysa da bu acı kutsaldı ve aşk uğruna ölürken bile aşkın verdiği körlükle başka hiçbir şeyi umursamadığımızı sandık.

Zeki Demirkubuz ise 1997 yapımlı Masumiyet filminde aşkı diğer tüm sanatçılardan farklı olarak ele alıyor. Aşkın karşılıksız olanının acı verdiği gerçeği tüm eserlerde kabul edilmiş bir gerçekse bile, genelde eserler bu acıyı romantizmle, lirizmle kavurmadan edemiyor. Halbuki yönetmen Masumiyet’te, alışık olanın aksine aşkı, romantizmden fersahlarca uzakta bir üslupla işlemiş. Katışıksız, en yalın haliyle. Adeta kutsal kitap gibi bir kılıfın içerisine konulup yüksek bir yere asılan ve saygıda kusur edilmeyen kutsal “aşka” dil uzatıyor. Asılı olduğu yerden indirip ayaklar altına alıyor.

Filmin başında Yusuf’un tüm gençliğini hapiste geçirdiğini görüyoruz. Hapisten çıkıp hayata atılmak istemiyor. Hapisten çıktıktan sonra uğradığı ilk yer, tek tanıdığı olan ablası ve eniştesinin yanı. Filmin başındaki Yusuf ve eniştesinin akşam yemeği sahnesinde Yusuf’un, ablasının aşığını vurduğu için hapse düştüğünü anlıyoruz. Eniştesi rakı eşliğinde Yusuf’a dertlerini anlatıyor; depremi, kaybettiklerini, karısının adı çıktıktan sonra kendisine pezevenk, godoş dendiğini, evine adamların dadandığı ve yaşadığı şehri değiştirmek zorunda kaldığını, en çok koyanın da evde bu ilgisiz oğlu ve karısının işten gelince bir güler yüz göstermemesi, baba olarak bir değer görmemesi olduğunu söylüyor. Ablanın Yusuf’a ilgisizliğini de “Kınığını değil de anasını öldürdü sanki” sözleriyle eleştiriyor. İntihar etmeye çalıştığından, boynuzlandığından, gururu incindiğinden, kimsenin yüzüne bakamadığından, üstelik insanlık edip sahip çıktığı halde kendine düşman gibi davrandığından bahsedip, “dilsiz orospu” küfrü eşliğinde aşka gelerek kemerle Yusuf’un yanında ablasını dövüyor. Bu sahnede genel olarak izleyici adamın çaresizliğine, güçsüzlüğüne acıyor. Kadının dayak yemesi ise filmde izlediğimiz gibi pencere arkasında kalıyor. Yusuf da bu sahneden sıfır müdahaleyle kaçıyor. Soluğu hikayenin asıl başladığı otel odasında alıyor.

Oteldeki dilsiz ve sağır çocuk Çilem, annesi Uğur ve aşığı Bekir filmin gövdesini oluşturuyor. Uğur, Zagor denen belalı bir adama aşık. Zagor hapishanede. Sürekli olay çıkarıp, hapishane değiştirdiği için hapishaneden çıkacak gibi görünmüyor. Uğur, Zagor’un peşinde şehir şehir dolaşıyor, şarkıcılık ve fahişelik yapıyor. Bekir, Uğur’a olan aşkı yüzünden işini, karısını, çocuklarını terk etmiş, Uğur’a refakat ediyor ve Uğur’un fahişeliğine, ona yüz vermeyişine her şeyine göz yumuyor/yummaya çalışıyor. Her patlayışında, sinir harbinde aşkına yenik düşüyor ve sonraki güne her şeyi tekrar kabullenerek başlıyor.


Yusuf tüm bunlara birinci dereceden şahitlik ediyor. Bekir’le Yusuf arasındaki ilişki aslında Yusuf’un, Bekir’in başladığı yerde olması. Masumiyetini kaybetmemiş, saf bir insan Yusuf. Bekir ile Uğur ise artık bu konuda yolun sonuna gelmişler. Filmin en can alıcı sahnesinde Bekir, kendisinden her şeyini hayatını çalan Uğur’a “orrrosspuuu” diye tüm benliğiyle, içinde kalan nefretin, hayal kırıklığının ve aşkın son zerresiyle küfür ederken aslında biraz olsun Uğur’un içini acıtmak, vicdanını dağlamak istiyor. Ancak Uğur’da da o masumiyet zerreleri tükenmiş olduğundan gelen tepkiyi aynı şekilde kabul edip “orrospuyum ulaan” diye karşılık veriyor. Sonunda Bekir dayanamayıp intihar edince Yusuf, Bekir’in yerini alıyor. O da Uğur’a aşık oluyor. Çünkü Uğur, Yusuf için hayatta belki anne ve ablasından başka kadın tanımadığı için aşık olunan, peşinde koşulan kadın oluyor. Uğur ise bu filmi daha önce izlemiş. Hikayeyi çok iyi biliyor. Yusuf’un o saf aşkı ve masumiyeti Uğur’u adeta tiksindiriyor ve filmin en kült sahnesi olan bu sahnede aşkın en yalın en pis halini, Yusuf’a en romantizmden uzak haliyle, kendi deneyimlerince anlatıyor. Yusuf, “sevdim abla suç mu?” dediğinde “suç tabi lan. Ne sandın? Bu çektiklerin de cezası” karşılığını alıyor.

Bence filmin bizi götürmek istediği asıl nokta da buradan sonra başlıyor. Ablasıyla olan sahnesinde Yusuf’un aydınlanmasını ve bir nevi “günah çıkarma”sını görüyoruz. Yusuf aslında aşkın ne olduğunu bilmiyorken namus bekçiliği uğruna ablasının aşık olduğu adamı öldürüyor ve ablasını da ömür boyu dilsiz kalmaya mahkum ediyor. Bu “aşk” aydınlanmasından sonra ablasının “masumiyet”i önünde yapabildiği, bir özür bile dileyemeyecek kadar acz içinde diz çöküp ağlamak oluyor.

Film kimin masumiyeti diye çok soruldu, çok cevaplar verildi. Çilem’in masumiyeti, evet. Daha tertemiz bir çocuk ve dünyaya gelmeden sakat bırakılmış. Sağır ve dilsiz. İkinci masumiyet bence Yusuf’un ablasının masumiyeti. Yönetmen kim bilir böyle düşünmemiştir ama aciziyet bakımından Çilem’e dilsizliğiyle diğerlerine nazaran daha yakın oluşu, herkes tarafından kötü kadın olarak suçlanışı vesaire ablayı ikinci derecede masum yapıyor. Yusuf, başrol masumu zaten. Enişte, klasik düz mantık masumu. Bekir masum, çünkü aşık. Gene Uğur en masum olmayan gibi duruyorsa da, Bekir’e ve Yusuf’a hiç acımadığı için belki masum değil. Aslında en aklıyla aşk yoluna baş koyan o, çizgilerini belirliyor, “ya bana tahammül edersin, ya da çeker gidersin” diyor. Ablaya kıyasla abla aşığına gittiği için orospu oluyorken Uğur, aşkı uğruna gerçekten fahişelik yapıyor. Buna rağmen Yusuf için aşık olunan, bu aşk uğruna çok şeyler göze alınan kadın. Yani en fahişe haliyle aslında Uğur bile masum. Bu yüzden bu film aslında herkesin masumiyeti. Ama toplumsal mesaj olarak ablanın masumiyetini ön planda tutmak bana daha cazip geliyor.

KONUK YAZAR: Betül Tuncel

3 serzeniş:

hasan dedi ki...

Malesef Bu durumlarda erkekler hep masum kadinlarsa orospu damgasini yiyenler olmustur. ve bu galiba yuz yilllarca bøyle gidecek gibi, erkek olarak sevmeye hakkimiz var ama kadinlarin sevmeye hakki yok gøzuyle bakiyoruz sanki. kadinlar veya kizlar asik oldumuyor, erkek olarak hemen namusumuz aklimiza geliyor, ama hic kendimiz asik oldukmu namus aklimiza gelmiyor nedense. yine erkekler masumlulukla yirtiyor.

A. dedi ki...

sarhoşluğun her türlüsüne şüpheyle yaklaşırım.tutkunun bu derecesinin bir çeşit sarhoşluk hali olmadığını kim iddia edebilir? öte yandan içinden çıktığı toplumun değer yargılarını karşısına alan, onların altında ezilen fakat bu fedakarlığın kadrinin bilinmediğini düşünen enişteyi kim kınayabilir? çilem'e masum demek bir cevap değil, sorunun bir parçası.."bu amına koduğumun dünyasında herkes bir şeye inanır. ben de sana inanıyorum." diyor bekir kader filminde. böyle güçlü tutkulara ve inanca sahip olan bir adama üzülünür mü, gıpta mı edilir, bilemedim..

naçizane kanaatim, marazi,hastalıklı aşkın destanından toplumsal mesaj devşirmeye çalışmak filmin parlaklığını azaltır bir nebze. nazarımda leyla ile mecnun destansılığındadır bu film.

kusurlu dedimse affoluna..

hacitokankoli dedi ki...

elbette ki sanat eserinin anlamı yaratıcısının hayal gücüyle sınırlı değildir. ama yine de yönetmenin mantığından gidersek marazi aşkın destanını övdüğünü hiç düşünmüyorum. hatta filmdeki karakterlerden biri aracılığı ile açıkça sevmenin suç olduğunu ifade edecek kadar ileri gidiyor. yine zeki demirkubuz'un genel sinema yapma tarzını göz önüne aldığımızda, yönetmenin kendisinin hastalıklı aşkın destanından toplumsal mesaj devşirmeye çalıştığını görebiliriz. ama yine dediğim gibi bi filme veya kitaba yazarının, yönetmenin hiç kastetmediği anlamlar yüklemek, yaratıcısını aşmak sanatın en güzel tarafı. don kişot zamanın ucuz şövalye kitapları ile dalga geçmek için yazılmışken kollektif haya gücü ile bugün geldiğimiz noktada çok farklı anlamlar ifade edebiliyor.