Dear You (Gei a ma de qing shu): Hayatları Bağlayan Mektuplar

Hongchun Lan imzalı Dear You (Gei a ma de qing shu), bir ailenin geçmişine uzanan araştırmayı, Çin'den Tayland'a gerçekleşen göçün tarihsel arka planıyla birleştiriyor. Film, ilk bakışta kayıp bir büyük babanın izini sürerken aslında birbirinden kopmuş hayatların, yarım kalmış ilişkilerin ve kuşaklar boyunca taşınan bir fedakarlığın hikayesini anlatıyor. Filmin hikayesini oluşturan mektuplar, Çin yakın tarihi hakkında bize yeni bir şey daha öğretiyor; Qiaopi.

Dünyanın en kalabalık ülkelerinden biri olmasına rağmen Çin hakkında Batı'da hala sınırlı bir bilgi birikimi olduğunu düşünüyorum. Bunun önemli nedenlerinden biri, Çin'in her ne kadar ekonomik dağılımını gerçekleştirmiş olsa da kendi kültürel üretimini aynı ölçüde yaygınlaştıramamış olması. O sebeple Çin'e ait iyi bir film görünce seviniyorum. Çünkü sinema aracılığıyla Çin'in yalnızca tarihine değil, gündelik yaşamına, aile ilişkilerine, toplumsal değerlerine ve farklı dönemlerde yaşadığı dönüşümlere ilişkin de fikir edinebiliyorum. Dear You gibi yapımları bu açıdan değerli buluyorum. 

Filmin tarihsel arka planını anlamak için öncelikle Qiaopi geleneğine bakmak gerekiyor. Çin'in özellikle Guangdong ve Fujian bölgelerinden 19. yüzyıldan itibaren Güneydoğu Asya'ya göç eden insanlar, geride bıraktıkları aileleriyle bağlarını koparmamak için mektuplar ve para gönderiyor. Qiaopi adı verilen bu gönderiler, sıradan mektuplardan farklı olarak hem kişisel haberleşmeyi hem de para transferini bir araya getiriyor. Başlangıçta paralar ve mektuplar, iki ülke arasında seyahat eden aracılar vasıtasıyla taşınırken zaman içerisinde bu işi üstlenen özel havale kuruluşları ortaya çıkıyor. Günümüzün Western Union'ları yani. Özellikle 19. yüzyılın ikinci yarısında gelişen sistem, Çin diasporasının genişlemesiyle birlikte daha kurumsal bir yapıya kavuşuyor.

Qiaopi'nin önemi, ekonomik bir transfer yönteminin çok ötesine geçiyor. Yurt dışında çalışan göçmenlerin gönderdiği paralar, Çin'deki ailelerin gündelik ihtiyaçlarını karşılamalarına, çocuklarını eğitmelerine, evlerini ayakta tutmalarına ve yerel ekonominin devamlılığına katkıda bulunuyor. Bir başka ifadeyle bu sistem, Çin'in özellikle güney bölgelerinde göçmen emeğiyle memleket arasında ekonomik bir köprü oluşturuyor. Ancak mektupların taşıdığı duygusal değer, en az paranın kendisi kadar önemli. Çünkü geride kalan eşler, çocuklar ve anne babalar için bu zarflar, uzaktaki yakınlarının hala hayatlarının bir parçası olduğunu gösteriyor. Üstelik bu yazışmalar, yalnızca göç edenlerin değil, Çin'de kalan kadınların ve ailelerin yaşadıklarını da günümüze taşıyor. Dear You tam da bu tarihsel mirasın içinden bir hikaye çıkarıyor.

Filmin hikayesi, Çin'de yaşayan 87 yaşındaki Shurou'nun doğum günü kutlamasıyla başlıyor. Bu yaşlı kadın, geçmişte üç çocuğunu tek başına büyütmüş, hayatın zorluklarına karşı ayakta kalmayı başarmış. Ancak torunu Xiaowei, borçları nedeniyle çıkış yolu ararken aklına yıllardır kendisinden haber alınamayan büyükbabasının Tayland'da zengin bir hayat kurduğunu öğreniyor. Hatta onun adını taşıyan okulların bulunması, büyükbabasının önemli bir servet bıraktığı düşüncesini güçlendiriyor. Miras beklentisiyle Bangkok'a doğru yola çıkan Xiaowei, başlangıçta oldukça kişisel ve maddi bir amaçla çıktığı bu yolculukta, ailesinin geçmişine dair bilmediği gerçeklerle karşılaşıyor. Bu gerçek, kendilerine yıllardır gönderilen mektup ve paraların büyükbabalarından olmadığı oluyor.

Xiaowei'nin araştırması, bizi yaklaşık yetmiş yıl öncesine, 1940'ların ve 1950'lerin Tayland'ına götürüyor.Büyükbaba Zheng Musheng'in burada geçirdiği yıllar, özellikle bir pansiyon işleten ailenin kızı Nanzhi ile kurduğu ilişki üzerinden anlatılıyor. İlk bakışta aralarında romantik bir yakınlık bulunduğu düşünülebilecek bu ilişkinin aslında çok daha farklı bir niteliği ortaya çıkıyor. Musheng, Nanzhi'nin ailesinin yanında kalırken çevredeki çocuklara Çince okuma yazma öğretmeye başlıyor. Nanzhi de onun bu çabasına destek oluyor ve zamanla memlekette bıraktığı eşi Shurou'ya mektup yazabilmesi için yardımcı oluyor. Musheng'in gönderdiği Qiaopi mektupları, ailesinin geçimini sağlamasına yardımcı olurken aynı zamanda aralarındaki bağın devam etmesini sağlıyor. Ancak bu yazışmaların tek taraflı ve eksik niteliği, yıllar boyunca yanlış anlaşılmalara zemin hazırlıyor.

Dear You, daha iyi bir yaşam kurabilmek için ülkesinden ayrılan insanların, geride bıraktıkları ailelerine karşı taşıdıkları sorumluluk ile yeni bir ülkede hayata tutunma mücadelesi arasındaki gerilimi iyi şekilde yansıtıyor. Film, fedakarlığı yalnızca para kazanmak ve ailesine göndermek üzerinden değerlendirmiyor; bazen bir insanın sevgisini gösterebilmesinin tek yolunun düzenli olarak haber göndermek olduğunu da hatırlatıyor. Burada mektuplar, iki insan arasındaki iletişim aracından çok daha fazlasına dönüşüyor. Dolayısıyla filmde asıl mesele yalnızca kayıp bir büyükbabanın bulunması değil, bir ailenin kendi geçmişiyle yeniden karşılaşması oluyor.

 

Filmin en sevdiğim yanlarından biri, karakterlerini kusursuz insanlar olarak sunmaması. Özellikle Musheng'in fedakarlıkları ve ailesine duyduğu bağlılık kadar, hayatın içinde aldığı kararların yarattığı sonuçlar da anlatının bir parçası oluyor. Nanzhi karakteri ise hikayenin duygusal merkezinde önemli bir yer tutmasına rağmen zaman zaman diğer karakterlerin hikayelerine hizmet eden bir konumda kalıyor. Buna karşın oyunculukların doğallığı, karakterlerin yaşadığı dönemin ve toplumsal çevrenin inandırıcılığını artırıyor. Teochew lehçesinin ağırlıklı kullanımı ise özellikle dikkat çekici. Standart Mandarin yerine karakterlerin kültürel geçmişleriyle daha doğrudan ilişkili bir dilin tercih edilmesi, anlatıya yerel ve samimi bir kimlik kazandırdığı Çin'liler tarafından söylenen bir diğer unsur.

Filmin en güçlü tarafını, tarihsel bir konuyu oldukça kişisel ve duygusal bir hikayenin içine yerleştirmesinde görüyorum. Qiaopi geleneğini anlatının merkezine alması, filmi sıradan bir aile dramı olmaktan çıkarıyor. Çünkü izlenilen hikayenin arkasında, gerçekten milyonlarca insanın hayatına dokunmuş bir göç ve haberleşme kültürü bulunuyor. Üstelik yönetmen, bu tarihsel arka planı seyirciye uzun açıklamalarla aktarmak yerine karakterlerin gündelik yaşamları üzerinden hissettiriyor. 

Bununla birlikte filmin temposu her bölümde aynı seviyede ilerlemiyor. Özellikle geçmiş ile bugün arasında kurulan bağlantıların bazı noktalarda daha güçlü bir dramatik etki yaratmıyor. Musheng ve Nanzhi arasındaki ilişkinin duygusal derinliği zaman zaman sınırlı kalırken Nanzhi'nin kişiliği ve kendi iç dünyası hakkında daha fazla bilgi verilmesi gerekiyor diye düşünüyorum. Film, duygusal açıdan çok daha yüksek bir noktaya ulaşabileceği sahnelerde, hatta Türk izleyicisini rahatça hüngür hüngür ağlatabileceği yerlerde, zaman zaman kendi potansiyelinin gerisinde kalıyor. Ancak bunların anlatının bütününe zarar verecek ölçüde büyük sorunlar olduğunu düşünmüyorum. 

How To Make Millions Before Grandma Dies / Dear You

Bu filmin sonlarına doğru karşımıza çıkan bu beyaz saçlı karakteri görünce aklıma başka bir film daha geldi; How To Make Millions Before Grandma Dies. Bu iki film  arasındaki en belirgin bağlantı, her iki filmin de Tayland'daki Çin kökenli ailelerin dünyasına odaklanması ve  iki filmde de yaşlı büyükanneyi canlandıran oyuncu aynı: Usha Seamkhum. Ancak benzerlik yalnızca oyuncu kadrosuyla sınırlı kalmıyor. Her iki yapım da aileyi ayakta tutan, kuşaklar arasında bağ kuran kadınların emeklerinin çoğu zaman görünmez kaldığını gösteriyor. Özellikle erkeklerin aileye maddi destek sağlayan ideal figürler olarak yüceltilmesine karşılık, kadınların yıllarca üstlendikleri fedakarlıkların yeterince takdir edilmemesi dikkat çekiyor. How to Make Millions Before Grandma Dies bu meseleyi torun ile büyükanne arasındaki ilişki üzerinden işlerken, Dear You daha geniş bir çerçeveye taşıyor. İki film birlikte değerlendirildiğinde, Tayland-Çin hikayelerinde aileyi bir arada tutan asıl gücün çoğu zaman kadınlar olduğunu daha net görebiliyor.

Sonuç olarak Dear You, kusurları bulunan ancak kültürel belleğe yaptığı katkı ve duygusal anlatımıyla önem kazanan bir film. Bence en değerli tarafı, geçmişte yaşanan göç deneyimlerini yalnızca erkeklerin başarıları ve fedakarlıkları üzerinden değil, ailelerin ve özellikle kadınların taşıdığı görünmez yükler üzerinden de düşünmeye imkan tanıması. Üstelik bu hikayenin tarihsel arka planı, anlatılanları çok daha anlamlı bir noktaya taşıyor. Çin'in Güneydoğu Asya ile kurduğu kültürel ve ekonomik ilişkileri, göçmenlerin yaşadığı zorlukları ve Qiaopi geleneğini öğrenmek, filmin benim açımdan değerini artırıyor. 

(Filmin sonunda ise şu bilgi veriliyor: Afyon Savaşı'ndan sonra, Güneydoğu Asya'daki Çinli göçmenler memleketlerine havale göndermeye devam ettiler ve bu, modern Çin için hayati bir döviz kaynağı haline geldi. 1864'ten 1980'e kadar, yurtdışındaki Çinlilerin havaleleri toplamda yaklaşık 10,8 milyar ABD dolarına ulaştı. Japonya'ya karşı savaş sırasında, Güneydoğu Asya'daki Çinli göçmenlerden gelen havaleler, ülkeyi desteklemek ve kurtarmak için uçak, ilaç, askeri erzak ve diğer malzemelerin satın alınmasında kullanıldı. Ekonomik zorluk dönemlerinde, yüz milyonlarca ABD doları tutarındaki yıllık havaleler, köprü, yol ve okul inşaatına tahsis edilerek ülkenin yeniden canlanmasına büyük katkılar sağladı. 1980'lere gelindiğinde, havale acenteleri tarihten silinmeden önce, Çin toplamda 30 milyondan fazla giaopi mektubu almıştı. 

2013 yılında bu havale belgeleri UNESCO'nun Dünya Belleği Kaydı'na dahil edildi ve denizaşırı Çinlilerin tarihinin yaşayan el yazmaları olarak övgüyle karşılandı.) 

Puanım:7/10