Heroic Losers (La odisea de los giles): Kahramanca Kaybedenler

Sebastian Borensztein'in yönettiği Heroic Losers (La odisea de los giles), bir adaletsizliğin karşısında bir araya gelen sıradan insanların hikayesini anlatıyor. Ekonomik bir felaketin ortasında ezilen küçük insanların, kendilerinden çalınanları geri almak için giriştikleri sıra dışı mücadeleyi merkezine alan film, soygun sinemasının eğlenceli tarafını sınıfsal bir hesaplaşmayla birleştiriyor. Ancak burada mesele zengin olmak değil; başkalarının açgözlülüğü yüzünden kaybedilen bir geleceği yeniden kazanmak. 

Arjantin'in Buenos Aires eyaletine bağlı küçük bir kasabada, emekli futbolcu Fermin Perlassi (Ricardo Darin), eşi Lidia (Veronica Llinas) ile birlikte kullanılmayan eski bir tahıl fabrikasını yeniden faaliyete geçirmeyi ve bölge halkına istihdam sağlayacak bir tarım kooperatifi kurmayı planlıyor. Bunun için kasabanın farklı kesimlerinden insanları ikna ederek birikimlerini ortak bir sermayede topluyor. Ancak tam da hayallerini gerçekleştirmeye yaklaştıkları sırada ülkenin ekonomik sistemi çöküyor ve bankalardaki hesaplara el konuluyor. Üstelik bir banka çalışanının yardımıyla paralarını önceden çekerek ortadan kaybolan fırsatçı bir avukatın varlığı, yaşadıkları mağduriyeti daha da öfke verici bir hale getiriyor. Bir süre sonra paralarının izini bulan bu küçük kasaba insanları, kendilerinden çalınanları geri almak için alışılmışın dışında bir soygun planı hazırlıyor.

Filmin hikayesi, Arjantin'in yakın tarihindeki en ağır ekonomik ve toplumsal kırılmalardan biri olan 2001 krizinin hemen öncesinde, Ağustos ayında başlıyor. Bu krizi yalnızca bankaların iflas etmesi ya da insanların tasarruflarını kaybetmesi üzerinden okumak yeterli olmuyor. 1990'lı yıllarda uygulanan ve Arjantin pesosunu ABD dolarına bire bir sabitleyen para politikası, zaman içerisinde ülkenin ekonomik hareket alanını daraltıyor. Dış borçların büyümesi, ekonomik rekabet gücünün zayıflaması, sermaye çıkışları ve uzun süreli resesyon, ülkeyi giderek daha kırılgan bir noktaya taşıyor. 1998'de başlayan ekonomik daralma 2001'e gelindiğinde derinleşiyor. Bankalardan yoğun para çekilişlerini durdurmak amacıyla Aralık 2001'de uygulamaya konulan Corralito adı verilen düzenleme ise halkın kendi banka hesaplarındaki paraya erişimini ciddi biçimde kısıtlıyor. Filmde de gördüğümüz üzere insanlar, yıllarca biriktirdikleri paraları bankaya yatırmalarına rağmen ihtiyaç duyduklarında kendi paralarına ulaşamıyor.

Krizin sonuçları ekonomik sınırları çoktan aşıyor. Üretim ve yatırımlar geriliyor, işsizlik ve yoksulluk artıyor, ulusal para değer kaybediyor. Arjantin, 2001 yılının Aralık ayında dış borç ödemelerinde temerrüde düşerken siyasi istikrarsızlık da giderek büyüyor. Cumhurbaşkanı Fernando de la Rua'nın istifasının ardından yalnızca kısa bir süre içerisinde beş farklı isim devlet başkanlığı görevini üstleniyor. 2002 yılında peso ile dolar arasındaki sabit kur uygulaması da sona eriyor. Bütün bunların sonucunda ekonomik sisteme duyulan güven ciddi biçimde sarsılırken, milyonlarca insanın yaşam koşulları ağırlaşıyor. Yönetmen Borensztein, bu tarihsel arka planı uzun açıklamalarla seyircinin karşısına çıkarmak yerine, küçük bir kasabada yaşayan insanların kaybolan birikimleri ve yarım kalan hayalleri üzerinden somutlaştırıyor. Böylece büyük ekonomik kararların, aslında sıradan insanların mutfaklarına, işlerine ve gelecek planlarına nasıl dokunduğunu hissettiriyor.

Heroic Losers'ın asıl meselesi, bir grup insanın gerçekleştirmeye çalıştığı soygundan çok daha fazlasını içeriyor. Ben filmi öncelikle ekonomik gücün ve toplumsal sınıflar arasındaki eşitsizliğin yarattığı adaletsizliğe karşı geliştirilmiş bir başkaldırı olarak okuyorum. Hikayedeki karakterler, zenginleşmek ya da başkalarının sahip olduklarını ele geçirmek için harekete geçmiyor; kendi emekleriyle biriktirdikleri parayı ve o parayla kurdukları ortak geleceği geri almaya çalışıyor. Bu açıdan film, Robin Hood anlatısının çağdaş bir yorumuna dönüşüyor. Ancak burada daha önemli bir ayrıntı bulunuyor: Sistemin kurallarına uygun davranan dürüst insanlar kaybederken, sistemin açıklarını bilen ve bunlardan faydalananlar kazanıyor. Filmin ironisi de tam olarak bu noktada ortaya çıkıyor. Toplum tarafından beceriksiz, saf ve kolay kandırılabilir insanlar olarak görülen karakterler, aslında ahlaki açıdan kendilerine güven duyabileceğimiz kişiler oluyor. İspanyolca orijinal adındaki 'giles' sözcüğünün taşıdığı budalalık ve saflık anlamı da bu nedenle önem kazanıyor. Film, kimin gerçekten aptal olduğunu sorgularken dürüstlüğün bir zayıflık değil, dayanışmayla birleştiğinde bir güce dönüşebileceğini savunuyor.

Oyuncu kadrosunun merkezinde bulunan Ricardo Darín, Fermín karakterine gösterişten uzak, sakin ama ikna edici bir yorum getiriyor. Darin'in özellikle Nine Queens ve The Secret in Their Eyes gibi filmlerden tanıdığımız oyunculuk gücünü burada daha ölçülü bir karakter üzerinden izliyorum. Onun canlandırdığı Fermin, grubun lideri olmasına rağmen kusursuz bir kahraman portresi çizmiyor; sorumluluk duygusu, öfkesi, tereddütleri ve kayıplarıyla insani bir karakter olarak şekilleniyor. Luis Brandoni'nin canlandırdığı Antonio, grubun mizahi ve asi tarafını beslerken, Rita Cortese ve Veronica Llinas da hikayenin topluluk duygusunu güçlendiriyor. Ricardo Darin'in gerçek hayattaki oğlu Chino Darin'in canlandırdığı Rodrigo ise hikayeye romantik bir yan öykü ekliyor. Yönetmen Sebastian Borensztein, Eduardo Sacheri'nin romanından uyarlanan senaryoda komedi, dram ve soygun gerilimini aynı potada eritmeye çalışıyor. Özellikle sıradan insanların bir soygun ekibine dönüşme sürecini yönetirken karakterler arasındaki uyumu ve kolektif enerjiyi başarıyla kullanıyor.

Filmin en güçlü taraflarından birini, ekonomik ve siyasi açıdan oldukça ağır bir dönemi seyirciyi bunaltmadan, eğlenceli bir soygun hikayesine dönüştürmesinde görüyorum. How to Steal a Million gibi klasik soygun filmlerine yapılan göndermeler de sinemasal keyfini artırıyor. 

Bununla birlikte senaryonun bazı bölümlerinde kolaycılığa kaçıldığını düşünüyorum. Özellikle hikayenin başlangıcındaki hazırlık süreci gereğinden fazla uzuyor ve ana soygun planına ulaşmak için uzun süre bekliyoruz. Bazı olayların karakterleri harekete geçirmek amacıyla fazla tesadüfi biçimde gelişmesi, anlatının inandırıcılığını zayıflatıyor. Fermin'in yaşadığı kişisel trajedinin dramatik etkisi de yer yer filmin genel tonuna dışarıdan eklenmiş hissi veriyor. Rodrigo'nun romantik hikayesi ise ana anlatıya yeterince katkı sağlayamıyor. Karakterlerin bir kısmının daha derin işlenmesi ve anlatının daha sıkı bir kurguya sahip olması, filmin etkisini artırabilirdi gibime geliyor.

Sonuç olarak Heroic Losers, kaybedenlerin bir araya geldiğinde neler başarabileceğini anlatan sıcak ve samimi bir toplumsal dayanışma hikayesi. Filmin en önemli başarısı, ekonomik kriz gibi milyonlarca insanın hayatını altüst eden bir meseleyi, bireysel kayıpların ötesine taşıyarak ortak bir adalet arayışına dönüştürmesi. Buradaki kahramanlar ne profesyonel suçlular ne de olağanüstü yeteneklere sahip insanlar; onlar yalnızca emeklerinin karşılığını almak ve birlikte kurdukları hayali yaşatmak isteyen sıradan insanlar. 

Arjantin'in Oscar adayı olan bu filmin, her sene farklı bir kriz ve dolandırıcılıkla yüzleşen biz Türk insanına biraz örnek olması ümidini taşıyorum. 

Puanım: 6,5/10