Politik Drama etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Politik Drama etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

13 Kasım 2026 Cuma

Sarı Zarflar: "Hayatta Kalmak" ile "Kendin Kalmak" Arasında

İlker Çatak imzalı Berlin Film Festivali Altın Ayı ödüllü Sarı Zarflar (Yellow Letters - Gelbe Briefe) filmi, siyasetin gündelik hayat üzerindeki görünmez ama yıkıcı gücünü bir ailenin parçalanma ihtimali üzerinden anlatan politik bir dram. Ancak İlker Çatak, meseleyi yalnızca iktidar ile muhalif bireyler arasındaki bir mücadeleye indirgemiyor. Asıl ilgilendiği şey, dışarıdan gelen baskının zamanla insanın içine yerleşmesi ve en yakınındaki insanlarla kurduğu ilişkileri bile dönüştürmesi. Çünkü bazen bir ülkenin siyasi atmosferindeki değişim, en belirgin biçimde bir evin salonunda, aile sofrasında ya da karı kocanın birbirine yönelttiği birkaç cümlede hissediliyor.


İlker Çatak, Sarı Zarflar ile 2023 yılında Yabancı Film dalında Oscara aday gösterilen filmi The Teachers Lounge (Öğretmenler Odası) sayesinde ulaştığı uluslararası başarıyı daha geniş bir politik ve toplumsal çerçeveye taşıyor. Almanya'da yetişen, Türk kökenli yönetmen, önceki filminde bir okulun içindeki hırsızlık soruşturmasını merkeze alarak kurumların, önyargıların ve ahlaki tercihlerin insanları nasıl sıkıştırdığını anlatıyordu. Öğretmenler Odası ile İlker Çatak, küçük ölçekli hikayelerden hareketle büyük toplumsal meseleleri ele alma becerisini ortaya koyuyordu. Sarı Zarflar ise bu yaklaşımı genişletiyor; eğitim kurumlarından sanat dünyasına, oradan da aile yaşamına uzanan bir baskı mekanizmasını inceliyor. 

Hikayenin merkezinde, Ankara'nın tanınmış sanat çevresinden tiyatro oyuncusu Derya (Özgü Namal) ile oyun yazarı ve üniversite profesörü eşi Aziz (Tansu Biçer) yer alıyor. Çift, Aziz'in yazdığı politik oyunun başarılı galasının ardından kendilerini beklenmedik bir sürecin içinde buluyor. Derya'nın bir hükümet yetkilisiyle fotoğraf çektirmeyi reddetmesi ve Aziz'in öğrencilerini bir protestoya katılmaları konusunda cesaretlendirmesi, ikisinin de hedef haline gelmesine yol açıyor. Önce tiyatrodaki görevini kaybeden Derya'nın, ardından üniversiteden uzaklaştırılan Aziz'in hayatı, kendilerine ulaşan sarı zarflarla birlikte değişiyor. İşlerini, ekonomik güvencelerini ve yaşadıkları evi kaybeden çift, ergenlik çağındaki kızları Ezgi (Leyla Smyrna Cabas, Gazeteci Mirgün Cabas ve Evrim Sümer'in kızı) ile birlikte Aziz'in annesinin İstanbul'daki küçük dairesine taşınmak zorunda kalıyor. Burada yalnızca geçim sıkıntısıyla değil, birbirlerinden giderek uzaklaşmalarına neden olan ahlaki ve duygusal çatışmalarla da yüzleşiyorlar.


İlker Çatak'ın hikayeyi kurarken yaptığı en önemli tercihlerden biri, devlet baskısını doğrudan şiddet görüntüleriyle anlatmak yerine, bürokratik işlemlerin ve gündelik hayatın içine yerleştirmesi. Filmin adını aldığı sarı zarflar da bu açıdan oldukça anlamlı. Bir zarfın içindeki birkaç resmi satır, insanın yıllar boyunca oluşturduğu hayatı değiştirebiliyor. İşinden uzaklaştırılan bir akademisyen, sahnesi elinden alınan bir oyuncu, evinden çıkarılan bir aile... Üstelik bütün bunlar çoğu zaman karşılarında hesap sorabilecekleri belirli bir kişi bile olmadan gerçekleşiyor. Kurumlar, mahkemeler ve idari mekanizmalar, yüzü olmayan büyük bir gücün parçalarına dönüşüyor. Böylece baskı, tek bir yöneticinin kişisel öfkesinden ziyade sistematik bir işleyiş olarak karşımıza çıkıyor. İlker Çatak'ın burada kurduğu atmosfer, insanın neyle suçlandığını tam olarak anlayamadığı, kendisini savunmaya çalışırken daha fazla çıkmaza sürüklendiği bir dünyayı gösteriyor bize.

Filmin Almanya'da çekilmesi ve Berlin'in Ankara'yı, Hamburg'un ise İstanbul'u temsil etmesi de bu politik anlatının önemli parçalarından birini oluşturuyor. İlker Çatak, mekanı gizlemek yerine seyircinin karşısına bilinçli bir yabancılaşma unsuru olarak çıkarıyor. Türkçe konuşan karakterlerin Alman sokaklarında dolaşması, Alman kurumlarının Türkiye'deki siyasi düzenin yerine geçmesi, hikayenin belirli bir ülkenin sınırlarını aşmasını sağlıyor. Bu tercih, filmin evrensel iddiasını güçlendirirken yerel dokusunu zaman zaman zayıflatıyor. Çünkü Ankara'yı ve İstanbul'u başka şehirler üzerinden kurmak, Türkiye'nin kendine özgü toplumsal ayrıntılarını da bir ölçüde görünmez hale getiriyor. Ben bu tercihi düşünsel açıdan anlamlı, fakat dramatik açıdan aynı ölçüde ikna edici bulmadım. Yabancılaşma etkisi yaratmakla birlikte, bazı anlarda hikayenin yaşanmış bir dünyanın içinden değil, Türkiye üzerine hazırlanmış bir politik alegorinin içinden çıktığı hissine kapılıyorum.


Sarı Zarflar'ın güçlü taraflarından biri, sanatın toplumsal ve politik sorumluluğunu sorgulaması. Filmin içinde geçen, 'sanatın dünyayı kurtarıp kurtaramayacağına' ilişkin soru, hikayenin düşünsel merkezini oluşturuyor. Aziz ve Derya için tiyatro yalnızca bir meslek değil; düşüncelerini ifade edebildikleri, toplumu sorgulayabildikleri ve başka insanlarla ortak bir duygu alanı kurabildikleri bir yer. Kızları Ezgi'nin, yaptıkları bir oyunun dünyayı kurtarıp kurtaramayacağını sorgulaması ise ebeveynlerinin inançlarıyla yeni kuşağın gerçeklik algısı arasındaki mesafeyi görünür kılıyor. Ben Aziz'in bu soruya verdiği olumlu cevabı, filmin en önemli çıkış noktalarından biri olarak değerlendiriyorum. Çünkü sanatın dünyayı tek başına kurtarmasını beklemek gerçekçi olmayabilir; fakat dünyayı değiştirecek düşüncelerin ortaya çıkmasında, insanların yaşadıkları düzeni sorgulamasında ve sessizliğin kırılmasında sanatın önemli bir rolü bulunuyor. 

Ne var ki bunun gerçekleşebilmesi için sanatın özgür bırakılması gerekiyor. Bir tiyatro oyununun sahnelenmesine, bir akademisyenin düşüncesini ifade etmesine ya da bir sanatçının iktidarı eleştirmesine izin verilmeyen bir ortamda sanatın dönüştürücü gücü de sınırlandırılıyor. İlker Çatak, sanatın etkisizliğini değil, etkisinden korkulan bir gücün nasıl kontrol altına alınmaya çalışıldığını anlatıyor. Dolayısıyla sanat dünyayı belki tek başına kurtaramıyor ama dünyayı kurtarmaya yönelik ilk düşüncenin ortaya çıkmasına katkı sağlıyor.

Ancak filmin asıl meselesi, baskı karşısında sanatın ne kadar güçlü olduğu kadar, bu baskıya maruz kalan insanların ne kadar direnebildiği. Derya ve Aziz, başlangıçta aynı değerleri savunan, benzer bir hayat görüşünü paylaşan iki insan olarak karşımıza çıkıyor. Fakat sahip oldukları düzen ortadan kalktığında, aynı olaylara verdikleri tepkiler birbirinden ayrışıyor. Derya, öncelikle ailesini ve kızını korumaya, kaybettikleri ekonomik güvenceyi yeniden kazanmaya çalışıyor. Bu nedenle iktidara yakın bir televizyon kanalının dizisinde rol alma ihtimali, onun açısından yalnızca mesleki bir tercih olmaktan çıkıyor; yeniden ayakta kalabilmenin bir yolu haline geliyor. Aziz ise daha inatçı/inançlı bir tutum sergiliyor. Üniversitedeki görevini kaybetmesine rağmen düşüncelerinden vazgeçmiyor, geçimini sağlamak için taksicilik yaparken yazarlığını sürdürmeye çalışıyor. Onun için mücadele, yalnızca kaybettiği işi geri kazanmak anlamına gelmiyor; kendisini tanımlayan düşünsel ve sanatsal kimliği korumak anlamına geliyor. İlker Çatak, bu iki karakteri kolayca haklı ya da haksız ilan etmek yerine, ikisinin de kendi doğruları ve korkularıyla yüzleşmesini sağlıyor.


Ben bu çatışmada Derya'nın tercihlerini anlamlandırıyorum, fakat onun dönüşümünün dramatik açıdan yeterince hazırlanmadığını düşünüyorum. Özellikle muhafazakar ve iktidara yakın abisiyle arasındaki ilişkinin değişmesi, giderek başka bir yaşam biçimine yaklaşması ve ailesiyle kurduğu bağların yeniden şekillenmesi, filmin en fazla tartışmaya açık bölümlerinden birini oluşturuyor. Derya'nın yaşadığı ekonomik ve psikolojik yıpranma bu değişimin zeminini hazırlasa da bazı tercihlerinin bir anda gerçekleşmesi, karakterin içsel dönüşümünü yeterince hissetmemize engel oluyor. 

Öte yandan Aziz'in direnişini de bütünüyle tavizsiz bir mücadele olarak değerlendiremiyorum. Arkadaşları işlerine geri dönebilmek için ortak ve alternatif yollar ararken Aziz, kendi sanatına ve bireysel üretimine sığınmayı tercih ediyor. Bu da bir tür geri çekilme anlamına geliyor. Dolayısıyla filmde mücadele eden Aziz ile teslim olan Derya şeklinde kesin bir karşıtlık kurmak bana doğru gelmiyor. Çünkü Aziz de hayatta kalabilmek için taksicilik yapıyor, Derya da mesleğini sürdürmeye çalışıyor. İkisinin de farklı biçimlerde taviz verdiğini görüyoruz. 

Karakterlerin toplumsal temsilleri de filmin düşünsel katmanlarını genişletiyor. Aziz ve Derya, sanatçılarla akademisyenlerin oluşturduğu, eleştirel düşünceyi ve özgür ifadeyi savunan aydın çevreyi temsil ediyor. Ancak onları yalnızca mağdur aydınlar olarak değerlendirmek kolaya kaçmak olur. Çünkü sahip oldukları ekonomik ve toplumsal konforun, başkalarının yaşadığı sorunları ne ölçüde görmelerini engellediği de filmin önemli alt metinlerinden birini oluşturuyor. 

Kızları Ezgi ise, bu iki dünyanın arasında sıkışan yeni kuşağın temsilcisi. Ebeveynlerinin politik mücadelesine bütünüyle karşı çıkmıyor ancak onların ideallerini kendi hayatının merkezine de yerleştirmiyor. Onun için okulundan, arkadaşlarından ve alışkanlıklarından kopmak, anne babasının uğradığı haksızlık kadar gerçek bir sorun. Bu nedenle Ezgi'nin hikayesini, yetişkinlerin politik tercihlerinin bedelini ödeyen bir kuşağın hikayesi olarak okuyorum. Aziz'in annesi ise geçmişte daha özgürlükçü bir çizgide bulunmuş, fakat zamanla yenilgilerin ve hayal kırıklıklarının etkisiyle daha temkinli bir yaşam biçimine yönelmiş kuşağı temsil ediyor. Derya'nın muhafazakar abisi, mevcut düzenle uyum sağlayarak yaşamını güvence altına alan kesimin karşılığına dönüşüyor. 

Bu karakterler aracılığıyla farklı toplumsal tutumları aynı aile çevresinde karşı karşıya getiren İlker Çatak, oldukça geniş bir Türkiye portresi kurmaya çalışıyor. Ancak burada filmin zayıf tarafı da ortaya çıkıyor. Bazı yan karakterler, kendi çelişkileri ve kişisel hikayeleriyle gelişen insanlar olmaktan çok, temsil ettikleri toplumsal kesimin özelliklerini açıklayan figürlere dönüşüyor. Özellikle muhafazakar aile üyesi fazla şematik bir anlatımla yansıtılıyor. Oysa politik sinemanın gücünü artıran şey, yalnızca farklı görüşleri karşı karşıya getirmek değil, her görüşün kendi içindeki çelişkileri de gösterebilmek.


İlker Çatak'ın yönetmenlik yaklaşımı ise filmin bütün bu tartışmalarını görsel ve işitsel açıdan destekliyor. Özellikle aile İstanbul'daki küçük daireye yerleştikten sonra mekanın yarattığı sıkışmışlık, karakterlerin giderek daralan yaşam alanlarıyla birleşiyor. Uzun diyaloglar ve oyunculara alan açan sahne düzenlemeleri, filmin tiyatral kökenleriyle de uyum sağlıyor. Özgü Namal, Derya'nın öfkesini, korkusunu ve hayatta kalma arzusunu aynı karakterde buluştururken; Tansu Biçer, Aziz'in idealizmiyle giderek ağırlaşan çaresizliğini oldukça doğal bir performansla yansıtıyor. Leyla Smyrna Cabas da Ezgi'nin yetişkinlerin dünyasına duyduğu mesafeyi ve kendi hayatını kurma arzusunu başarıyla taşıyor. Özellikle Özgü Namal ve Tansu Biçer'in karşılıklı sahnelerinde, söylenenlerden çok söylenemeyenlerin yarattığı gerilimi hissediyorum. Oyuncu kadrosunun bir diğer sürprizi ise genç bir yönetmen olan Cemre'yi canlandıran Elit İşcan.

Sarı Zarflar'ın finali de bütün bu tartışmaları tek bir sonuca bağlamak yerine, karakterlerin geleceğine ilişkin belirsizliği koruyor. Aziz'in karavanın penceresinden gökyüzüne bakışı, filmin en anlamlı imgelerinden biri. Yıldızlara yönelen bu bakışta hem geçmişteki ideallerin uzaklığı hem de geleceğe dair hala tamamen kaybolmamış bir arayış hissediliyor. Aziz pes mi ediyor, yoksa kendisine yeni bir mücadele alanı mı yaratıyor? Derya'nın tercihi bir yenilgi mi, yoksa ailesini korumak için verdiği zorunlu bir karar mı? İlker Çatak bu sorulara kesin yanıtlar vermiyor. Ancak ben bu belirsizliğin içinde küçük de olsa bir direniş ihtimalinin korunmasını önemsiyorum.


Sonuç olarak Sarı Zarflar'ı yalnızca Türkiye'deki siyasi baskıları anlatan bir film olarak değerlendirmiyorum. Benim için film, insanın inandığı değerlerle kurduğu hayat arasındaki ilişkinin ne kadar kırılgan olabileceğine dair bir hikaye. Bir devletin birey üzerindeki gücü, yalnızca yasaklarla ve cezalarla sınırlı kalmıyor; insanın mesleğine, ailesine, evine, arkadaşlıklarına ve kendisine duyduğu güvene kadar uzanıyor. İlker Çatak, bu büyük politik mekanizmayı küçük bir ailenin parçalanma ihtimali üzerinden görünür kılıyor. Altın Ayı ödülünü de yalnızca politik cesaretinin değil, bu meseleyi insani bir dramın içinden anlatabilme becerisinin karşılığı olarak görüyorum. 

Puanım:7/10

9 Şubat 2026 Pazartesi

The Voice of Hind Rajab: Geriye Sadece Sesi Kalan Bir Çocuk

Bazı filmler izleyicisine hikaye anlatmayı amaçlamaz, onu bir tanıklığın içine hapsetmek ister. The Voice of Hind Rajab da o filmlerden biri. 29 Ocak 2024 günü, bir İsrail saldırısıyla paramparça olmuş bir aracın içinde, 6 cansız bedenin arasında sağ ama yaralı olan 6 yaşındaki bir kız çocuğunun Filistin Kızılay'ıyla yaptığı telefon konuşmalarının kullanıldığı bu yapım, sizi o güne ve o gün yaşananlara tanıklık etmek istiyor. Kayıtlara geçen ses kadar ömrü kalan bir kız çocuğunun, yardım çığlığına şahit olmak, yıllarca Yahudi Soykırımı filmi izleyip de üzülmüş her sinemaseverin boynunun borcudur. 

Sinemada Yahudi Soykırımı’nı konu alan filmler, Schindler’s List’ten The Pianist'e uzanan geniş bir yelpazedeki bu filmler çoğunlukla 'geçmişle yüzleşme' söylemi etrafında şekillendi. The Voice of Hind Rajab ise bu geleneği ters yüz ederek, tarihsel olarak kapanmış bir travmayı anlatmak yerine, henüz tamamlanmamış ve hala sürmekte olan bir şiddetin ortasında konumlanıyor. Film, izleyiciyi olayın tam içinde, sonucu en baştan bilinen ama yine de engellenemeyen bir ölümle yüz yüze bırakıyor. Yahudi Soykırımı filmlerinde sıkça karşılaşılan kurtuluş, tanıklık ya da anlatı yoluyla adalet duygusu burada bulunmuyor. Onun yerine, uluslararası sistemin işleyişi içinde normalleşmiş bir kayıtsızlık teşhir ediliyor. Bu nedenle film, önceki soykırım filmlerinden ayrılıyor. Artık yapabilecekleri bir şeyin olmadığı soykırımlara üzülenleri, hala devam etmekte olan bir soykırımı durdurmaya çağırıyor.

Film, Venedik Film Festivali’ndeki prömiyerinde 24 dakika süren ayakta alkışlarla karşılanmış; birçok eleştirmen tarafından 'izlenmesi zor ama kaçınılmaz' olarak tanımlanmıştı. Brad Pitt, Joaquin Phoenix, Rooney Mara, Alfonso Cuaron ve Jonathan Glazer gibi isimlerin projeye destek verip yapımcı olması, filmin uluslararası görünürlüğünü artıran bir diğer sebepler. Ki Jonathan Glazer'in yönettiği ve yine Yahudi Soykırımına bir bakış açısı sunan The Zone of Interest filmi, geçtiğimiz sene Yabancı Dilde En İyi Film dalında Oscar almıştı ve bu film de o dalda yine Oscar'a aday. Aynı zamanda film, etik açıdan sert eleştiriler de aldı; bazı yorumcular Hind’in gerçek sesinin dramatik yapı içinde kullanılmasını sömürü riski taşıyan bir tercih olarak değerlendiriyor. Ancak benim tepkim filmin anlatısında. Ona da birazdan değineceğim. Önce filmin içeriğinden ve yönetmenin sunumundan biraz daha bahsetmek gerekiyor.


Kaouther Ben Hania’nın yönettiği The Voice of Hind Rajab, 29 Ocak 2024’te Gazze’de yaşanan gerçek bir olayı merkezine alıyor. Amcasının ailesiyle birlikte bulundukları araç ile İsrail ordusunun ateşi altında kalan altı yaşındaki Hind Rajab, araçta bulunan tüm akrabalarını kaybettikten sonra, kendisine ulaşan Filistin Kızılayı acil çağrı merkezi ile telefonda konuşmaya başlıyor. Film, Hind’in gerçek ses kayıtlarını kullanırken, çağrı merkezindeki görevlilerin yaşadıklarını dramatik bir kurgu içinde yeniden canlandırıyor ve bunu o günden gerçek görüntülerle de destekliyor. Kurtarma ekipleri Hind’e fiziksel olarak yalnızca birkaç dakika uzaklıktayken, İsrail'in saldırgan politikaları yüzünden mecbur bırakılan bürokratik izin süreçleri Hind'e ulaşması gereken yardımın önüne geçiyor. 

Kaouther Ben Hania’nın en radikal tercihi, Hind’i asla yeniden canlandırmamasıdır. Kamera, çağrı merkezinin dışına çıkmıyor; savaş yalnızca telefon hattından gelen patlama sesleriyle var oluyor. Bu tercih, acıyı bir gösteriye dönüştürmeme yönünde güçlü bir etik duruş sergiliyor. Geniş ekran kullanımı kolektif bir çaresizlik duygusu yaratırken, yakın planlar oyuncuların yüzlerinde biriken öfke ve korkuyu görünür kılıyor.

Ancak The Voice of Hind Rajab, idari şiddeti görünür kılma konusunda son derece etkili olsa da, bu anlatı tercihi aynı zamanda ciddi bir temsil sorununu da beraberinde getiriyor. Film, dramatik yapısını uzun bir süre bürokratik gecikmeler etrafında kurarken, Hind Rajab’ın ölümüne neden olan asli failin İsrail’in doğrudan askeri saldırıları olmasını, anlatı düzleminde görece geri planda bırakıyor. Böylece izleyici, ölümün kaynağını sistemin hantallığında ya da koordinasyon eksikliğinde aramaya daha yatkın hale geliyor. Oysa Hind, bürokrasi yüzünden değil, ailesiyle birlikte hedef alınan bir askeri saldırının sonucu olarak hayatını kaybetti. Bu çerçevede film, niyetli ya da değil, sorumluluğu dolaylı ve anonim süreçlere dağıtarak failin politik ve askeri öznesini bulanıklaştırıyor. Bürokrasi burada ölümün nedeni değil, zaten başlamış olan bir şiddetin sonuçlarını ağırlaştıran ikincil bir mekanizma olarak ele alınmalıydı. Filmin bu ayrımı yeterince netleştirmemesi, güçlü duygusal etkisine rağmen, politik temsil açısından tartışmalı bir alan açıyor. Kaldı ki bürokrasinin en nihayetinde ambülansın geçişine izin verdikten sonra, o ambülansın da İsrail askerlerince imha edilmesi, asıl sorunun bürokrasi takılmaları olmadığının bariz de göstergesi. 

The Voice of Hind Rajab, kolay tüketilen, mesafeli bir politik film değil. İzleyiciden tarafsızlık ya da soğukkanlılık talep etmiyor Aksine, rahatsız edip yük bindiriyor ve unutmayı imkansız kılıyor. Etik açıdan tartışmalı, biçimsel olarak sert ve duygusal olarak yıpratıcı olsa da, film tam da bu nedenle önemli. Hind’in sesi burada bir sembole indirgenmeden, bir çocuğun var olmuş olduğunun, yardım istemiş olduğunun ve karşılık alamadığının inkar edilemez kanıtı olarak kalıyor. Geçtiğimiz günlerde Filistin adına düzenlenen bir etkinlikte konuşan Manchester City teknik direktörü Pep Guardiola'nın dediği gibi 'ben tarafsız değilim, Filistin tarafındayım' demeye davet ediyor. 

Puanım: 8/10


Hind Rajab 
3 Mayıs 2018 - 29 Ocak 2024
5 yıl 371 gün

16 Ocak 2026 Cuma

It Was Just An Accident: Panahi Döndü

2025 Cannes Altın Palmiye ödülünü alan Jafar Panahi'nin It Was Just an Accident filmi, Cannes Film Festivali'nde yalnızca bir film olarak değil, uzun yıllardır süren politik ilişkinin son halkası olarak konumlanıyor. Panahi, Cannes için sadece İran sinemasının önemli bir ismi değil, festivalin ifade özgürlüğü, sanatsal direniş ve sinemanın politik sorumluluğu üzerine kurduğu söylemin yaşayan bir sembol ismi. Ancak Panahi'nin başarısı, bu sembol yükünü bir avantaja çevirmesinden değil, tam tersine, filmi bu yükün arkasına saklamayı reddetmesinden kaynaklanıyor.


Jafar Panahi'nin It Was Just an Accident filmi, basit bir tesadüfle başlayan bir hikayeyi, baskı, hafıza ve adalet gibi ağır kavramların tartışmaya açan politik bir alegoriye dönüştürüyor.  Panahi, bu filmde ne doğrudan bir manifesto yazıyor ne de seyirciyi net bir ahlaki sonuca yönlendiriyor; aksine, yaşanmış travmaların ortasında sıkışıp kalan sıradan insanların içsel çatışmalarını görünür kılıyor. Film, yönetmenin kişisel deneyimleriyle kolektif belleği ustaca iç içe geçirirken, intikam fikrinin ne kadar kaygan ve tehlikeli bir zeminde durduğunu da sorguluyor.

Film, gece vakti ailesiyle yolculuk eden bir adamın, arabasıyla bir köpeğe çarpmasıyla başlıyor. Kaza sonrası gittiği tamirhanede çalışan Vahid (Vahid Mobasseri), adamın yürüyüşündeki ses ve ritimden, onu geçmişte hapishanede kendisine işkence eden bir görevliyle özdeşleştiriyor. Bu sezgiyle hareket eden Vahid, adamı kaçırıyor ve onu çölde öldürmeye karar veriyor. Ancak kısa sürede içinde bir kuşku beliriyor: "Ya yanlış kişiyse?" Bu belirsizlik, Vahid’i geçmişte aynı cehennemi paylaşmış diğer insanlarla bir araya getiriyor. Bu saatten sonra bir fotoğrafçı, bir gelin-damat, eski mahkumlar ve öfkesini kontrol edemeyen bir adam, bir minibüsün içinde hem fiziksel hem de ahlaki bir yolculuğa çıkıyor. Film ilerledikçe hikaye, bir intikam anlatısından çok, karar verememenin ve beklemenin yarattığı varoluşsal gerilime dönüşüyor.

It Was Just an Accident, ana hikayesini bir kenara koyarak adalet ile intikam arasındaki sınırın ne kadar geçirgen olduğunu merkezine alıyor. Panahi, “hak edilmiş ceza” fikrini romantize etmek yerine, bunun mağdurlar üzerinde yarattığı yeni bir yükü gösteriyor. Filmdeki karakterler, geçmişte yaşadıkları şiddeti yalnızca anılarla değil, bedenlerinde ve duyularında taşırdıklarını; kimisi sesiyle, kimisi kokuyla, kimisi dokunarak celladını tanımaya çalışmasından anlatıyor Panahi. Bu duyusal bellek, mantığın yerini alan bir içgüdüye dönüşüyorr. Panahi’nin asıl sorusu nettir: Sistematik şiddetin mağduru olan biri, aynı yöntemlere başvurduğunda özgürleşebilir mi, yoksa yalnızca zinciri mi sürdürür?

Film aynı zamanda güncel İran gerçekliğine köklü biçimde bağlıdır. Rüşvetin sıradanlaşması, resmi görevlilerin 'hediye' talep etmesi, gündelik hayatın içine sinmiş baskı atmosferi, trajikomik sahnelerle aktarılıyor. Bu mizah, acıyı hafifletmekten çok daha rahatsız edici bir etki yaratıyor; çünkü gülünç olan, sistemin ta kendisidir.


Panahi’nin sinemasında bireyler çoğu zaman tek başına var olmaz; anlatı, farklı sınıflardan ve ruh hallerinden karakterlerin bir araya gelmesiyle şekillenir. The Circle’daki kadınlar nasıl birbirlerinin hikayesini devralıyorsa, Taxi Tahran’da arabaya binen yolcular nasıl kolektif bir İran panoraması sunuyorsa, It Was Just an Accident’ta da eski mahkumlar bir ahlak masasına dönüşüyor.

Panahi, önceki filmlerinde olduğu gibi burada da açık referanslardan çok dolaylı çağrışımlarla çalışıyor. Çölde tek ağaç etrafında geçen sahneler, doğrudan Waiting for Godot’ya göz kırpıyor; hatta film içindeki karakterlerin bu göndermeyi dile getirmesi, Panahi’nin bilinçli bir teatral sahne kurduğunu gösteriyor. Beklemek, eylemsizlik ve karar verememe, Beckett’vari bir varoluş haline dönüşüyor. Ve tüm bu sekans, filmin en güzel çekimini içeriyor.

Ayrıca, adamın sandık benzeri bir kutuda taşınması, Hitchcock’un Rope’unu ve kara mizahıyla da The Trouble With Harry’yi anımsatıyor. Ancak Panahi, Hitchcock gibi gerilim oyunlarını bir seyir zevkine dönüştürmüyor; aksine, seyircinin rahatını bozan etik bir gerilim yaratıyor. Bu yönüyle film, popüler sinemanın intikam anlatılarını ters yüz eden bir ton taşıyor.


It Was Just an Accident, intikamın tatmin edici bir çözüm olmadığını yüksek sesle ilan eden bir film değil; daha çok, bu düşüncenin içini sessizce boşaltan, rahatsız edici ve düşündürücü bir film. Panahi, ne bağışlamayı yüceltiyor ne de cezalandırmayı kutsuyor. Seyirciyi, cevabı olmayan bir soruyla baş başa bırakıyor: Onca şiddetten sonra insan kalmanın bir yolu var mı? Bu açıdan film, yalnızca İran’daki baskı rejimine dair değil, evrensel bir vicdan sınavına dair güçlü ve kalıcı bir sinema deneyimi sunuyor.

Puanım: 7,5/10

10 Ocak 2026 Cumartesi

Simon: Maduro'yu Bir de Bu Filmden Dinleyin

Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun ABD tarafından kendi ülkesinde yakalanıp gözaltına alınması, tüm dünyanın dikkatini Venezuela'ya çevirdi. Maduro’nun kendi topraklarında yabancı bir güç tarafından yakalanışının hukuki ve jeopolitik boyutu uluslararası platformlarda tartışılmaya devam ediyor; ancak bu durum, onun ve rejiminin halkına yaşattıklarının, işlediği insan hakları ihlallerinin ve ülkeyi sürüp çıkardığı insani krizin üzerini asla örtmüyor. Yönetmen Diego Vicentini’nin 2023 yapımı Simon filmi, tam da bu coğrafyanın derin yaralarını, bastırılmış seslerini ve hayatta kalma mücadelesini gözler önüne seriyor. 


Simon, yalnızca kurgusal bir dram olmanın ötesinde, Venezuela’da 2017 yılında yaşanan ve ülkenin yakın tarihine damga vuran gerçek protesto dalgasına ve bu süreçte gençlerin göğüslemek zorunda kaldığı acımasız baskılara dayanıyor. Ekonomik çöküş, gıda ve ilaç kıtlığı ile siyasi baskılara karşı sokaklara dökülen yüz binlerce genç, demokratik bir gelecek için hayatlarını hiçe sayarak günlerce sokaklarda direndi. Yönetmen Vicentini’nin ve film ekibinin bir kısmının birebir yaşadığı bu zorunlu göç ve sürgün dalgası, bugün nüfusun neredeyse %30'una denk gelen yaklaşık 9 milyon Venezuelalının ülkesini terk etmesine yol açtı. Rejimin muhaliflere karşı uyguladığı sistematik şiddet, rastgele gözaltılar ve işkenceler, halkı ya vatanlarında ya da insanlık dışı baskılar altında ezilmeye ya da her şeylerini geride bırakarak belirsiz bir mültecilik hayatına adım atmaya zorladı. Film, adını Venezuela’nın bağımsızlık simgesi olan Simon Bolívar’dan alarak, özgürlük uğruna sokaklarda direnen bugünün gençlerini "yeni birer Simon" olarak nitelendiriyor. 

Film, ülkesindeki vahşi protesto ve işkence günlerinin ardından Miami’ye kaçarak sığınma hakkı arayan genç bir aktivist olan Simon’un (Christian McGaffney) hikayesini anlatıyor. Miami’de bir yandan hayatta kalma mücadelesi verirken bir yandan da oradaki toplumsal hayata uyum sağlamaya çalışan Simon, sığınma statüsünün getirdiği ağır bir ikilemle karşı karşıya kalıyor. Eğer yasal olarak sığınma hakkı onaylanırsa, bir daha asla doğduğu topraklarına, ailesine ve ülkesine geri dönemeyecek bir mülteci statüsüne hapsoluyor. Geçmişin trajik hayaletleri, gördüğü işkenceler ve geride bıraktığı dostlarının suçluluk duygusu yakasını bırakmıyor. Üniversite yıllarında protestolara liderlik eden, arkadaş grubuyla birlikte özgürlük çağrıları yapan Simon, yaşadığı travmalar ve bir dava arkadaşının ihanetiyle yüzleşirken, bir yandan da sığınma başvurusunu tamamlamaya çalışıyor. Film, onun hem Amerika'daki bu içsel savaşını hem de geçmişte Caracas sokaklarında verdiği onurlu ama bir o kadar yıkıcı mücadeleyi izleyiciye aktarıyor. 


Vicentini, Simon filminde sadece bireysel bir kaçış hikayesi anlatmıyor; aynı zamanda totaliter bir rejimin toplumsal ruh sağlığı üzerindeki yıkıcı etkilerini, travmayı ve hayatta kalanların taşıdığı ağır suçluluk psikolojisini derinlemesine inceliyor. Metnin ve filmin alt metninde, özgürlük bedelinin ne kadar ağır olduğu gerçeği yatıyor. Simon karakteri üzerinden, ülkesini terk etmek zorunda kalan milyonlarca insanın çektiği aidiyetsizlik, vatan hasreti ve "ben neden kurtuldum da arkadaşlarım içeride kaldı?" sorusunun yarattığı vicdani azap irdeleniyor. Yönetmen, hikayeyi doğrusal olmayan bir kurguyla işleyerek, ana karakterin işkenceler sonrası zihnindeki parçalanmışlığı sinemasal bir dille başarıyla yansıtıyor. İktidarın sadece fiziksel şiddetle değil, aynı zamanda insanları muhbirliğe zorlayarak, psikolojik baskı kurarak ve toplumsal umudu tamamen kırarak nasıl bir korku imparatorluğu yarattığı filmde net bir şekilde eleştiriliyor.

Venezuela’da yıllardır süregelen bu insan hakları ihlallerinin boyutu, uluslararası raporlarda ve belgelenmiş gerçek vakalarda korkunç rakamlarla gözler önüne seriliyor. Bolivarian Ulusal İstihbarat Servisi (Sebin) gibi kurumlar tarafından muhaliflere ve öğrencilere karşı sistematik işkenceler uygulanıyor. CASLA Enstitüsü ve Amerikan Devletleri Örgütü (OAS) gibi kuruluşların raporlarına göre; elektrik verme, tırnak çekme, boğma, uzun süreli tecrit, cinsel istismar ve psikolojik işkence yöntemleri rejimin olağan araçları haline geliyor. Yüz binlerce insanın temel gıdaya ve ilaca erişemediği, halkın yüzde doksan altısının yoksulluk sınırında yaşadığı bu devasa insani kriz, 7.7 milyondan fazla insanın ülkeyi terk etmesine neden oluyor. Bu, Güney Amerika'da gerçekleşen en büyük göçsel hareket.


Rejimin uyguladığı bu baskı politikaları sadece göçle sınırlı kalmıyor; keyfi tutuklamalar, sahte suçlamalar ve adalet sisteminin tamamen çürütülmesi günlük hayatın bir parçası oluyor. Filmde de işlenen, tutuklulara zorla imtina ettirilen ve işkence görmediklerine dair imzalatılan sahte belgeler, rejimlerin suç örtme mekanizmasının standart bir uygulamasını oluşturuyor. Jose Alberto Marulanda’nın işkenceler sonucu işitme ve duyu kayıpları yaşaması, hamileyken tutuklanıp zorla gebeliği sonlandırılan Emirlendris Benitez’in durumu ya da barışçıl bir protestoda polisin attığı plastik mermilerle gözlerini kaybeden 16 yaşındaki Rufo Chacon’un yaşadıkları, Venezuela’da devlet şiddetinin ne kadar acımasız olabildiğini kanıtlayan acı gerçeklerinden bazıları. Bu tablo karşısında gazeteciler, öğrenciler, doktorlar ve sıradan vatandaşlar terörizm veya vatan hainliği gibi sahte suçlamalarla hedef alınırken, anneler ve hak savunucuları adalet arayışını hala cesaretle sürdürüyor.


Sonuç olarak Simon, sinemanın yalnızca bir eğlence aracı olmadığını, aynı zamanda baskı altındaki bir ulusun çığlığını dünyaya duyuran en güçlü silahlardan biri olabileceğini kanıtlayan bir film olarak öne çıkıyor. Diego Vicentini, kendi ülkesinin acılarını ekrana taşırken tarafsız kalmıyor; aksine, kaybedilen gençliğin, parçalanan ailelerin ve sönmeyen umutların sesini evrensel bir dille harmanlıyor. Nicolas Maduro’nun uluslararası arenada ve kendi ülkesinde yaşadığı son gelişmeler ne şekilde değerlendirilirse değerlendirilsin, Venezuela halkının çektiği acıların ve Simon gibi binlerce gencin hayatta kalma mücadelesinin unutulmaması gerekiyor. Bu film, hem geçmişin cesur direnişçilerine bir saygı duruşu niteliği taşıyor hem de özgürlüğün bedelinin ne kadar ağır olduğunu hatırlatıyor.

Puanım: 6,5/10

26 Ekim 2024 Cumartesi

The Seed of the Sacred Fig (Kutsal İncir Tohumu)

Film açılışta bize bir bilgiyle geliyor. "Ficus Religiosa, alışılmadık yaşam döngüsüne sahip bir ağaçtır. Tohumları, kuş dışkıları vasıtasıyla diğer ağaçların üzerine düşer. Filizlenen tohumun kökleri yayılır ve tabana kadar ulaşır. Sonra büyüyen dallar, üzerine düştüğü ağacın etrafını sarar ve onu boğar. Geriye artık yalnızca 'Kutsal İncir Ağacı' kalır."  
Filmi izleyenlerin çoğu bu tohumu, karakterin içine serpilen "süphe" olarak tanımlasa da, aslında ekilen tohum rejimin propagandası, ideolojisi ve baskıcı politikalarıdır. Peki nasıl?


Mohammad Rasoulof'un yönetmenliğini yaptığı Kutsal İncir Tohumu filmi, İran'da geçtiğimiz senelerde yaşanan Mahsa Amini olayların minimal ölçekte ailelere, kitlesel ölçekte İran toplumuna yansımalarını konu alıyor. Yönetmen, toplumsal ve siyasal baskının bireyler üzerindeki etkisini işleyen bir aile dramı filmi yaratmak istemiş. Bunu yaparken sonlara doğru bir nebze olsun kantarın topuzunu kaçırmış gibi görünse de son perdeye kadar iyi bir şekilde sürecin gerilimini hem bize, hem aileye yaşatabildi. Neredeyse 3 saate yakın uzunluğu bu sebeple çok hissedilmiyor.

Filmin hikayesine kısaca değinecek olursak; Mahsa Amini'nin polislerce darbedilerek öldürüldüğü olayları da konu edindiği için 2022 Eylül'ünde geçen, İran Devrim Mahkemelerinde hakimlik yapan İman ve ailesinin yaşadığı bir süreci konu alıyor. Yeni terfi almış hakimin görevleri ağırlaştığı için kendisine bir silah tahsis ediliyor. Ve bu silah birgün ortadan kayboluyor. İman, silahı 2 kızı ve karısıyla yaşadığı evinden dışarı çıkarmadığına emin. Bu sebeple silahı birileri almışsa, bu evden biri olmalıydı. Yeni rütbe almış, amirlerinin gözüne girmeye niyetli bu taze hakimin yükselişi böylesine bir ihmal ile durmamalıydı. Bu sebeple hem kendisi, hem de profesyonel sorgu ustası bir polis arkadaşınca tüm aile sorguya çekiliyor. İşte bu noktada aile içi güvenin kaybolduğu yerde, hem ailesine güvenen İman'ın içine kuşku giriyor, hem de kocasına tamamiyle sadık olan annenin sadakatinde çatlaklar oluşuyor. 'Aile dinamiklerini, huzurunu ve bütününü bozan şeyin, silahın kaybolması ve bunun sonucunda aile fertleri içine düşen kuşku ve güvensizlik' seklinde bir okuma yapacak olursak, filmin isminin buraya refer ettiğini düşünebiliriz. Kısmen doğrudur da. Ama bu okuma filmin derin metnine yapılan bir haksızlık olarak karşımıza çıkacaktır. Gelin sizinle bir de Zymunt Bauman'ın modernite kavramı üzerinden bir okuma yapalım.

FİLMİN 'MODERNİTE' OKUMASI

Zygmunt Bauman 'modernite' kavramını, toplumsal kontrol ve düzeni sağlama adına, otoritenin bireyler üzerinde kurduğu baskının aracı olarak tanımlar. Ve modernitenin 'düzenleme ve denetim' üzerine kurulu olduğunu, her şeyi kontrol altına alarak kaos ve tehlikeyi bertaraf etmeye çalıştığını savunur. Bunu yaparken de devletin bürokrasi mekanizmasını kullanır. Bürokrasinin içinde var olan insanlar da bu yapıların birer aracına dönüşerek kendi özgürlüklerini kaybeder. 

Filmde kullanılan Kutsal İncir Ağacı metaforu, modern devletin bu kontrol mekanizmasını daha da somutlaştırır. Çünkü Kutsal İncir Ağacı, diğer ağaçları sararak onları boğar ve böyle hayatta kalır. Bu noktada sarmalanarak ölenin İman'ın ailesi değil, bizzat İman'ın kendisidir. Normal zamanda bir dava için 3 hafta çalışması gereken İman, günde onlarca davaya bakmakta ve hatta bakmamakta. Çünkü kendi önüne konan dava dosyalarında karar devrim muhafızlarınca çoktan verilmiş, kendisinden sadece imza atması istenmekte. Başlarda bunun vicdanını kaldıramayan İman'ın, filmin sonlarına doğru vicdanını 'bunu benden rejim istiyor, ben yapmasam yapacak bir başkasını bulurlar' düşüncesine doğru evrilişini görüyoruz. Yaşadığı değişim, Kutsal İncir Ağacının kurbanının, ailesinin değil, kendisinin olduğunu gösterir vaziyette. 

İman'ın film boyunca yaşadığı içsel çatışmalar ve ailesini kontrol etmeye çalışması, kendisinin artık Kutsal İncir Ağacı'nın kontrolüne girdiğini gösteriyor. Tohumun kendisine ekilişi de İman'ın boyun eğmesiyle başlıyor. Modern toplumda birey, devletin kontrol mekanizmalarına boyun eğdiği sürece bir 'eşyaya' indirgenir ve kendi varlığını yitirir. Filmde İman'ın geçirdiği dönüşüm, bu sürecin trajik bir anlatısıdır. İman, rejime olan sadakati nedeniyle ailesi üzerindeki baskıyı arttırırken, kendi kişisel kimliğini ve ahlaki değerlerini de yitirir. Bu noktada film, modernitenin birey üzerindeki baskısının nasıl bir kimlik yıkımına yol açtığını gösteriyor. Çünkü yine Bauman'a göre modernite, bireyi kimliksizleştirip onu bir makineye, bir siborga dönüştürüyor. Tıpkı İman'da olduğu gibi. 


Bauman'a göre modernitenin bürokrasi yoluyla kurmaya çalıştığı baskıcı rejim, sadece bireyleri değil, aynı zamanda aile yapısını da hedef alır. Aile, modern devletin baskıcı yapısının bir minyatüre edilmiş hali gibidir. Bu noktada bürokraside çalışan İman, rejime olan sadakatini nedeniyle kendi ailesini de bir 'düşman^gibi görmeye başlıyor ve baskıyı önce aile mekanizması üzerinden işleme alıyor. Çünkü bedeni ve ruhu -Kutsal İncir Ağacı metaforundaki- modernite sarmaya başladığında, kişi aile mefhumu da kaybeder. Ailesini bir aile bireyi olmaktan çıkarır ve diğer tüm insanlar gibi bir 'eşyaya' çevirir ve uygulaması gereken kanun veya baskıcı dikte onlar için de geçerli hale gelir. İkinci Dünya Savaşının ardından Arjantin'e kaçan ve daha sonra Mossad tarafından yakalanıp İsrail'de yargılan SS subaylarından Adolf Eichmann "Almanya'ya ihanet eden babam dahi olsa vururum" diyordu. İhanet kavramının zamana ve duruma bağlı değişken bir olgu olmasına bakmaksızın hem de. "O an gelen emir bu ise, ettiğim yemine bağlılık gereği gerekeni düşünmeden yaparım" diye de ekliyordu. Çünkü rejim, bireylerden mutlak bir itaat beklerken, bireylerin kendi ailelerine bile güven duymalarını engeller. İşte bu noktada İman'a gelen emir de buydu. 'Silahını senden saklayanı ne pahasına olursa olsun, bul' emri.

Yazının başında bahsedildiği gibi ise tüm bu süreç, bir kuş dışkısından bir ağacın kaçışı mümkün değil. Ancak bireyler de bir ağaç değil. Tohumu masum görüp kabullenmek ve onu yeşillendirmek kadar tohumun def'i de mümkündür. Nitekim İman'ın kızlarının rejime başkaldırışı ve karısının kocasına karşı değişen tutumu, modern toplumda bireylerin kontrol edilmeye karşı verdikleri tepkinin bir yansıması. Aile içinde yaşanan bu çatışma, aslında modernitenin bireyler üzerindeki baskısına karşı direnişin küçük çaplı bir örneği, minyatürüdür.



Toparlayacak olursam, Mohammad Rasoulof'un Kutsal İncir Tohumu filmi, İran sinemasının kronikleşen sorunu ile kronikleşen sinema anlatısını birleştiren bir toplumsal eleştiri filmi. Sadece İran'daki rejimi eleştirmekle kalmıyor, aynı zamanda aile içi baskı ve kadınların mücadelesi gibi evrensel temalara (ama bölgesel sorunlara) da değiniyor. Filmde Mahsa Amini olaylarına da değinerek filmi gerçeklik algısından uzak bir kurgusal yapım olmaktan çıkarıyor, ona gerçek yaşanmışlıklar katarak bir nevi belgesele çeviriyor. 

2024 Cannes Film Festivalinde Altın Palmiye'ye aday gösterilen ama kazanamayıp Juri Özel Ödülü ile yetinen bu film, bu sene Almanya'nın Oscar aday adayı aynı zamanda. Geçen sene de Türk yönetmen İlker Çatak'ın The Teachers' Lounge filmini aday göstermiş ve En İyi Yabancı Dilde Film adayları arasına sokmuştu Almanya. Bu sefer de şansını İran sinemasından yana kullanıyor. Bakalım İlker Çatak ile yaklaştığı ödüle bu sefer yaklaşabilecekler mi, göreceğiz. Ama sanmıyorum.
( Gelecekten not: Yabancı Dilde En İyi Film dalında Almanya'nın adayı olarak yarıştı. Ancak ödülü I'm Still Here filmiyle Brezilya'ya kaptırdı. ) 

Puanım:7,5/10

19 Nisan 2024 Cuma

Tatami: Hayatı için dövüşmek...

43. İstanbul Film Festivali 17 Nisan'da start aldı. Festival için yaptığım seçimlerden biri olan Tatami filmi ile dün festivale başlangıç yapmış oldum ben de. Film, İranlı bir kadın judocunun, İsrailli rakibiyle karşılaşma olasılığı yüzünden İran hükümetinden almış olduğu baskıyı konu ediyor. Filmin 2 yönetmeninden biri İranlı diğeri İsrailli. Savaşın eşiğindeki 2 ülke olarak bu bile filmi başarılı kılmaya yetiyor. Filmin İranlı yönetmeni ayrıca filmde de oynuyor. Siyah beyaz çekilen bu filmin ses ve müzik kullanımı da başarılıydı. Ama bir şeylerin eksik olduğunu düşünüyorum. Onlara da değineyim.


Cannes'ta Kutsal Örümcek filmi ile en iyi kadın oyuncu ödülünü kazanan İranlı oyuncu Zar Amir Ebrahimi ve yaptığı kısa film ile Oscar kazanan İsrailli yapımcı/yönetmen Guy Nattiv'in ortaklaşa yönettiği Tatami filminde, yönetmenler gibi iki ayrı ülkenin karakterler de dost. İki ülke arasındaki düşmanlığın ülke hükümetlerince olduğunu görüyoruz. Bu çekişmenin baskılara dönüşen yansıması daha önce edebiyat, sinema gibi sanatsal alanlarda görüyorduk. Hapse atılan yönetmenler, ülkesinden kaçmak zorunda kalan yazarlar şeklinde. Ancak yine 2023 yapımı İran asıllı İsveçli yönetmen Milad Alami'nin Opponent filminde ve bu Tatami filminde gördüğümüz kadarıyla bu baskılar sadece sanat dünyası ile sınırlı değil, spor dünyasında da çok rastlanıyor. 

Yukarıda da değindiğim gibi, İran hükümeti, sırf İsrailli sporcuyla karşılaşacak diye kendi oyuncusunun turnuvadan bir bahaneyle çekilmesini emrediyor. Olası bir yenilgide ruhani liderlerinin incinmesinden(!) endişe edildiği için. Elbette rakip ülkelerin birbiriyle yaptıkları spor müsabakaları olduğundan daha önemlidir, ancak bu önem asla geri çekilme gerektirecek bir konu değil, aksine rekabetin daha sıkı sıkıya olmasını gerektirecek bir durumdur. Bu sebeple turnuva günü ailesinden de aldığı enerji ile kendisini oldukça zinde bulan judocu Leila Huseyni (Arienne Mandi), kendinden istenileni yapmıyor ve çekilmiyor. Bunun üzerine ailesine yapılan baskınlar, aile fertlerini kaçırıp şantaj yapmalar yaşansa da kocasından aldığı desteği yeterli görüyor ve almaya geldiği altın madalyayı almadan turnuvadan çıkmama kararı veriyor. Ülkesine başkaldırışı sadece bununla da kalmıyor. İran hükumetince konulan kurala göre spor müsabakalarında giymek zorunda olduğu başörtüsünü de açarak direnişini ikinci aşamaya çıkarıyor. 


Bir filmin monokrom (siyah-beyaz) çekilmesi bazı anlamlar taşır. Ancak bu filmdeki anlamını ben çözemedim. Tamamen tercih meselesi de olabilir, prodüksiyon gizleme de olabilir, çekim aşamasında oluşan bazı renk ve görsel hataları örtmek için de tercih edilmiş olabilir. Birkaç karanlık kalan sahne dışında çok rahatsız edici bir konu değildi. Ancak rahatsız eden kısımlar vardı, o da anlatımdaki dinamikliğin sonlara doğru yok oluşu. Baştaki dinamik hikaye akışı hem spor filmi etkisini veriyor, hem de filmde oluşan politik gerilime bizi çekiyordu. Filmin son yarım saatinde bir yavaşlama söz konusu. 

Diğer bir husus da filmin diğer tarafı olan İsrail'den de bir yönetmenin bulunduğu bir yapımda filmdeki İsrail tarafından hiç bahsedilmemesi. "Neyi anlatırsan yalnız o bilinir" sözü mucibince tüm bu politik gerilimi İran tarafı kendi kendine yaşıyormuş izlenimi oluşuyor. İran kuruntusuyla kendi çalıp kendi oynuyor gibi gözüküyor filmde. En azından İsrailli rakip oyuncusuyla ekstra bir diyaloğa sokabilirdi baş karakter oyuncusunu. Oyuncu demişken, oyunculuğa da değineyim. Öncelikle yardımcı kadın oyuncu olan antrenör rolündeki Maryam karakterinin iyi oyunculuğunun hakkını vermek istiyorum ki bu hak kendisine daha önceki filminde Cannes'ta en iyi kadın oyuncu ödülü verilerek takdim edilmişti. Bana sıra gelmez o yüzden. Filmin baş karakteri Leila Huseyni'yi canlandıran Arienne Mandi'nin oyunculuğu minder dışında iyi ama minder sahnelerinde vasattı diyebilirim. Oyuncuların rollerine hazırlanırken judo eğitimi almadığı, bu amatörlüğü gizlemek için yönetmenin bu sahnelerde yakın ve kısa çekimleri tercih ettiğini tahmin etmek zor değil. 

Sonuç olarak festival başlangıcı için iyi bir filmi tercih ettiğimi düşünüyorum yine de. Atlas Sinemasında tekrar bulunmuş olmanın keyfi de buna eklenmiş oldu.
Sıradaki filmde görüşmek üzere. 

Puanım:7/10

10 Kasım 2011 Perşembe

Even The Rain


Icíar Bollaín'in yönetmenliğini yaptığı Yağmuru Bile, Bolivya'ya belgesel çekmek için giden bir film ekibinin başından geçenleri anlatıyor. Yönetmen Sebastian (G.G. Bernal) ve yapımcısı Costa (Luis Tosar) Bolivya'ya vardıklarında, Kristof Kolomb'un keşfettiği Cochabamba'da sömürgeciliğe ve köleliğe ilk karşı çıkan rahipler Bartolome de las Casas ve Antonio Montestinos'un hayatını çekip bir an önce ülkelerine dönmek isterler. Bütçeleri çok kısıtlı olduğu için Costa normalde ekipman yardımı ile yapması gereken işleri yerlilere yaptırır, figüranlara çok düşük ücretler öder ve bundan gururla arkadaşlarına bahseder.

Kızıyla beraber belgeselde rol alan Daniel, aynı zamanda bölgede su sıkıntısı yaşayan halka gösterilerde liderlik etmektedir. Daniel, bu gösterilerden birinde tutuklanınca Costa rüşvet karşılığında onu hapisten çıkartır ve bir miktar para vererek film bitene kadar olaylardan uzak durmasını ister. Film bitiminde tekrar hapse döneceği üzerine de hapishane müdürüne söz verir. Çekimler bitince Daniel kaçar ve gösterilerde yaralanan kızını kurtarmak için karısı gelip Costa'dan yardım ister. Filmin başında yerlilere karşı daha duyarlı olan Sebastian, yükselen gerilim yüzünden bölgeden ayrılıp başka bir yerde kalan çekimleri tamamlamak için ısrar ederken, başlarda duyarsız olan ve paradan başka bir şeyi önemsemeyen Costa, Daniel'in kızını kurtarmak için isyancı halk tarafından kapatılan ve polisle çatışmaların yaşandığı mahallelere gider. Eşzamanlı olarak anlatılan iki hikâye de aslında 500 yıl önce olanlar yine tekrarlanmaktadır. Bir zamanlar altın için sömürülen insanlar şimdi su için sömürülmektedir.

Daniel elinde megafon yaptığı bir konuşmada sorar:
-Bundan sonra neyi alacaklar? Nefesimizdeki buharı mı, alnımızdaki teri mi?

Filmin sonunda Daniel Costa'ya kızının hayatını kurtardığı için teşekkür ederken tekrar gelip gelmeyeceklerini sorar. Costa "Hayır" der. Artık emperyalizmin her çeşidi bölgeden çekilmelidir.

Konuk Yazar : Burcu Polat Çam


6 Eylül 2010 Pazartesi

This is England '86


This is England filmini blog takipçilerinin çoğunun izlediğini varsayıyorum ve kült haline gelmeye aday bu filmi tanıtmaya gerek olmadığını düşünüyorum.1983 yılında Falkland savaşının ertesinde 15 yaşındaki Shaun'un çevresinde gelişen faşist,şovenist hareketlere sessiz kalmayıp faşist bir grup olan Skinhead'e katılmasını ve sonrasında gelişen olayları anlatıyordu.Dönem faşizmini üstünkörü kötülemekten öte bunu tetikleyen motivasyonların derinine inip,sorunların kimlik sorunundan öte toplumsal bir boyutunun olduğuna dikkat çekmiştir.Göçmenlere yapılan baskıların ve halkın yozlaşmasının esaslı nedeni ekonomik açıdan varolan sıkıntılar ve başarısızlıklarına neden aramaktır.Böylece grup şovenistlikten faşizme doğru bir yol izler.Dönem içinde yaşanılan sorunları işsizler üzerinden sadece göçmenlere bağlamak en basit çözümdür ve bunun farkına varan Shaun'un filmin sonunda 'kutsal olanı' denize atabilmesi bu yüzden mühimdir.

Filmin yönetmeni Shaun Meadows ilk olarak adını Dead Man's Shoes ile duyurmuştur.Film kardeşinin intikamını almaya çalışan bir anti-kahraman üzerinden ilerlemekteydi.Sonrasında This is England ile beklediği çıkışı yapmıştır.Ken Loach'tan sonra ada sinemasının en iyi yönetmeni olarak nitelendirilen Meadows This is England filmiyle 2008 Bafta ödüllerinde 'en iyi ingiliz film' ödülünü almıştır.Filmin kendisi kadar ses getiren bir başka ismi ise Shaun karakterini canlandıran Thomas Turgoose'dir.Shaun Meadows yönetmindeki Somers Town filminde de oynayan Turgoose'nin This is England filmindeki performansı 400 Blows yapımının çocuk karakteri Jean Pierre Laud'un gösterdiği performansa yakındır.Özellikle filmin sonunda Antoine Doinel gibi deniz kenarında yalnızlığa doğru gidişi 400 Blows filminden esintiler verir.

Hal böyle iken aldığı olumlu tepkiler sayesinde devam ettirilebilir sonu olan filmin devamı gündeme geldi ve geçen sene Shaune Meadows Channel 4 için 4 bölümlük dizi haline getirilecek devam senaryosu yazmaya başladı.Senaryo yazımında Skins dizisinin ekibiyle çalışan Jack Thorne,Meadows'a yardım etti.

This is England '86 3.4 milyon işsizin olduğu ve ekonomik açıdan zor olan dönemde,milli takımında Tanrının eliyle Dünya Kupasına veda edişinin gölgesinde başlıyor.Shaun'un okuldan ayrılışı ve varolan ekonomik zorluklarda kendi yolunu bulmaya çalışırken dizinin senaryosu diğer yandan Woody ile Lol'un evliliklerini iptal etmeleri üzerinden ilerleyecekmiş.Meadow dizi ile ilgili ilk kez bir kadın karater üzerinden ilerleyen bir senaryo yazdığını ve konunun devamı için farklı fikirlerinin de olduğunu açıklamış.Film kadrosonu bir arada tutup diziye monte etmiş olması Meadows'un filmdeki başarıyı tekrardan yakalaması adına oldukça önemli.Geçen ay trailer'ı yayınlanan dizinin ilk bölümü 7 Eylül tarihinde yayınlanacak.Beklentimiz Shaune Meadows'un bizleri hayalkırıklığına uğratmayacağı yönünde.

23 Aralık 2009 Çarşamba

Machuca


Beyazperdede siyaset,sınıf ayrımcılığı gibi konularını işleyen insanlık dramlarına sıkça rastlarız özellikle de bunu çocukların gözünden anlatan yapımlar konuyu daha etkin bir anlatım sanatına dönüştürürler.Machuca'da bu insanlık dramının Şili ayağını bizlere aktarıyor.Şili'de 11 Eylül 1973 yılında gerçekleşen ordunun kontolü ele almasına doğru giden yol ve etkilerini burjuva çocuğu Gonzalo ile fakir ailenin çocuğu Machuca'nın etrafında akseden olaylarla anlatıyor.Filmle ilgili bilgi vermeden önce konuyu anlamak açısından Şili'de dönemin şartlarını bilmek gerek.

Salvador Allende 1970 yılında Şili'de ki seçimlerde halkın %36.3'lük oyunu alarak iktidara gelir.Sosyalist bir partinin dünyada ilk kez seçimlerle devlet yönetimine gelmesi açısından çok önemlidir.Endüstrinin devletleştirilmesi (bakır ihracatı özellikle) ve toprakların yeniden dağıtılması Şili'de reformların başlangıcıdır.Ekonomik reformlar ilk yıl başarılı olmuştur ve Şili ekonomisi %8.6 oranında büyümüştür fakat 1972'de büyüme devam etmemiş ve enflasyon %140 çıkmıştır.Bununla birlikte karaborsa ve yiyecek kıtlığı Şili'de baş göstermiştir.Buna rağmen 1973 seçimlerinde Allende seçimlerde oyunu %43e kadar çıkarmış ve halkın desteğini bir kez daha almıştır.Yalnız durumdan hoşnut olmayan muhafazakarlar, milliyetçiler ve Hristiyan demokratlar birleşerek Demokratik Koalisyon'u kurdular.Şili meclisinde Allande aleyhine
propagandalar yapıp anayasayı delmekle suçlamış ve ülkede
diktatörlük kurmakla suçlamışlardır.Çözüm önerileri ise ordunun yönetime el koyması ve demokrasinin yeniden sağlanması idi.11 eylül 1973 tarihinde ABD'nin de desteğini alarak ordu yönetime el koymuştur.Darbe sonrası ABD dışişleri bakanı Henry Kissinger'ın söyledikleri de son derece manidardır. "Ülkesinin insanlarının sorumsuzluğu yüzünden bir ülkenin komünist olmasına seyirci kalamayız. Meseleler, Şilili seçmenlerin kararına bırakılamayacak kadar önemlidir." Kaderin cilvesi bir başka 11 Eylül Abd'de farklı bir olaya tarih olmuştur.


Konuyu kısa bir özetle idrak ettiğimize göre filme geçmek gerek.Sınıf ayrımcılığını işliyor dedik en başta.Sosyalist bir hükümetin ilk olarak onaracağı durumlardan biridir sınıf ayrımcılığı ki Gonzalo ile Machuca'nın arkadaşlığını başlatan da kendi içinde bu sınıf ayrımını bitirmek için fakir öğrencileri de bünyesine katan Şili'nin en iyi okullarından biridir.Peder McEnroe sosyal hayattaki sınıfların öğrenciler arasında baş göstermemesi adına yoğun çaba sarfediyor fakat her okulun olmazsa olmazı başı bozuk zengin çocuğu her daim ortamı gerer.Zengin öğrencilerin fakirlere ihtiyatlı yaklaşması ve onları aralarına almaması bireylerin sınıfsal reflekslerinin kişilikleri oturmadan şekillendiğini gösteren bir durum.Buna rağmen Gonzalo ve Machuca ilk etapta iyi bir arkadaşlığın başlangıcını yapmışlardır.İlk cinsellik keşifleri,burjuva dünyasının kokuşmuş yaşama biçimi ve Gonzalo'nun sosyalist yanlıların gösterilerinde Machuca ile birlikte henüz birşeyleri bilmesede yaşadığı coşku ilk etapta filmin bize sunduklarından.

-Çocuklar ve sarhoşlar yalan söylemez

Fakat sınıf ayrımı çocukları aynı bina altına sokunca ortadan kaldırılan birşey değil.Onlardan arkadaş olmaları istense bile bu arkadaşlığı sürdürmek çok zor olucaktır.Değişen Şili,baskılar,her geçen gün kıtlığın baş göstermesi ve çocukların çocuk olmasını engelleyen bireyler.Okul çatısı olmadığında tekrardan seyrine devam eden hayatlar olucaktır çünkü çocuk bile olsalar hayatları ayrı yönde ilerlemektedir.Machuca'nın sarhoş amcası durumu yeğenine gayet iyi özetliyor.


-Bu kim?
-Arkadaş.
-Senin şu arkadaşların...5 sene içinde arkadaşlarının nerede olucağını biliyor musun? Üniversiteye başlayacaklar ve sende tuvaletleri temizliyor olucaksın.10 yıl sonra arkadaşlarının nerede olucağını biliyor musun?Babalarının şirketlerinde çalışıyor olucaklar ve sen hala tuvalet temizliyor olucaksın.15 yıl sonra arkadaşların babalarının şirketlerinin sahibi olucaklar ve sen tahmin et ne yapıcaksın?...hala tuvalet temizliyor olucaksın.Arkadaşlar o zaman adını bile hatırlamayacaklar.



Yönetmen Andres Wood siyasi olayları sadece belirli noktalarda gösterilerle,fakir evlere asılan posterlerle veya darbe döneminde askeri rejimin okulda eğitimi ele alışından dem vurarak anlatıyor fazla karamsarlık etkisi yaratmadan olaylar genel hatlarıyla ele alınıyor.Bizlere çocukların dünyasını sunuyor,iki ayrı dünyanın çocuğunun farklı dramlarını anlatıyor.Gonzalo'nun dramı Machuca'nın dramına göre pasif kalıcaktır elbette.Sonuçta sindirilmeye çalışılan fakir,izbe evlerde tuvaleti bile olmayan barakalarda yaşayan gün gelecekte kötü talih ters dönücek diye bekleyen bir halkın üyesi Machuca.

Okulda şiddet azalmaz,darbe yaklaştıkça Şili'nin genel durumunu bir okul üzerinden genelleyebiliriz.Burjuva'nın kendini diğer insanlardan üstün görme çabaları,fakir ailelerin ufak beklentilerini bile sonuçsuz bırakıyor.Sınıf farklılığı olduğu için aynı çocukları elma ve armut olarak iki ayrı kategoriye ayıranlar bile çıkıyor.Peder McEnroe herşeye rağmen Allande gibi burjuvanın isteklerine,ataklarına göğüs geriyor.Burada yönetmen Şilinin yaşadıklarını okul çatısı altında dramatize etmeden sembolize bir şekilde bizlere sunuyor.Sonrasında Allande gibi McEnroe'da okulda eğitimi komutanlara bırakmak zorunda kalıyor.Kendi deyimiyle orası artık Tanrı'nın evi olmaktan çıkmıştır.Bu bağlamda en anlamlı sözler Machuca'nın annesinden bizlere ulaşıyor.
-Herşey aslında biz fakirlerin suçudur,sebep gözetmeksizin.Nasıl olduğunu görmek lazım.Değişmediğiniz için sizi kimse suçlamıyor.Bazen kendime sorarım her şey ne zaman değişecek?Ne zaman farklı şeyler yapmak için cesaretimiz olacak?

Farklı birşey olması söz konusu dahi olmuyor ve devrim olucağı beklenen sosyalist hükümet;iç güçlerin emperyalist güçlerden yardım almasıyla darbe ile son bulur.Şilide burjuva için darbe iyi birşeydir çünkü pencereden baktıklarında gördükleri fakirliği perdeyi çekince artık görmüyorlardır ve son dönemde fakirliği istemeseler bile görmek zorunda kalıyorlardı.Diğer yandan fakirler için bu darbe izbe evlerinde postal darbeli sindirilme veya başkaldırdığında tek kurşunluk ölüm demektir.

5 Haziran 2009 Cuma

The Wind That Shakes The Barley (Bölüm 2)


Neye Karşı, Ne İçin


Feodalizmin yıkılışı, krallıkların parçalanışından sonra yeniden doğan burjuva sınıfının kendi çıkarlarına uygun olan bir devlet modeli geliştirmesini gerektiyordu. Ulus devletler ve uluslar bu sayede ortaya çıkmış siyasi yapılanmalardır diyebiliriz kabaca. Modernizmin getirdiği bu süreç içerisinde ulus devletlerin kuruluşu katliamlar, zorla yerinden etmeler ve soykırımlarla gerçekleşmiştir. Amerika yerlilerinin katledilmesinin gerekçelerini düşünelim. Avrupa’da buhrandan çıkmış gelmiş insanlar; ve altın dolu olduğuna inanılan Amerika toprakları… Özgürlük Rüzgarı’nın senaristi Paul Lavert bu konudaki görüşlerini şöyle dile getiriyor: “Bence imparatorlukların tarihi nasıl yeniden yazdıkları çok ilginç bir konu. Mesela bundan 500 yıl önce Colombus büyük bir denizci olarak bir yer keşfediyor ve tarih ona büyük bir saygı duyuyor. Ama tarihin yazmadığı, unutturduğu bir şey var ki; yerli halka saldırdığından, kendi topraklarından çıkarmaya çalıştığından kimse bahsetmiyor. Eğer biz de daha objektif bir İngiliz tarihi öğrenmiş olsaydık, imparatorluğumuzun medenileştirme görevinin altında yatanın ne olduğunu bilseydik, mesela Hindistan’da, Kenya’da 1950’li yılların sonuna kadar neler olduğuna dair objektif bir bilgimiz olabilseydi, İngilizler aynı yalanları bu olaylarda yutmazlardı.”

Bu ulus inşası sürecinde birçok etnik grubun yok olması gerçeği bir yana, bağımsızlık savaşları olarak gündemimizde konumlandırdığımız uluslar varlığını sürdürebilenler olmuştur. İrlanda gibi… Dikkatlerden kaçmaması gereken önemli bir nokta ise, filmde de anlaşılacağı gibi, tüm bağımsızlık mücadelelerinde olduğu gibi İrlanda’daki bağımsızlık hareketi de homojen değildir. İşçi, köylü ve burjuvazinin bir kısmından veya burjuvaziyle işbirliği içerisinde olan gruplardan oluşmaktadır. Bunun vurgulandığı birkaç sahnenin üzerinden gidelim.

İlki köyde mücadele etmeye karar veren arkadaşlarının kalmaya ikna etmeye çalıştığı Damien’ın temsil ettiğidir. Abisi ve arkadaşları ona “Artık bizi bırakamazsın Damien. Bazılarımızda kas gücü var bazılarımızda beyin. Bundan sonra olmaz.” diyerek Damien’ın aydın sınıfını temsil ettiğini ortaya çıkarmışlardır. Damien da tam bir aydın tavrı göstererek gel gitler yaşamış, Londra’ya gidip iyi bir doktor olmak veya kalıp ölümüne mücadele etmek arasında ikilem yaşamıştır. Hatta mücadelenin zorunluluğundan kaçmak için İngiliz ordusunun kat be kat fazla gücünü sebep bulmuştur. Aydınca bir küstahlıkla 17 yaşındaki Micheail O’Sullivan’ın ismini İngilizce söylemediği için öldüğünü bunun Micheail’in kendi hatası olduğunu söylediğinde tam bir halk kadını olan Sinead anında cevabı yapıştırmıştır: “Yani hepimiz Londra’ya tek gidiş bileti almalıyız öyle mi?” Kısacası Sinead, Damien’a “sen aydınsın, gidip kendini kurtarma şansın var fakat bizler köylüyüz, bizim burada yaşamaktan başka bir şansımız yok. Bu yüzden savaşmak zorundayız.” diyor.

Hemen bu sahneden sonra tren garına geliyor. İngiltere işgal askerleri arama için trene binmek istiyor ama makinist sendikasının ‘İngiliz askerlerini ve onların savaş malzemelerini taşımama kararı’ aldığını söyleyerek onları trene sokmuyor. İlerleyen sahnelerde liman işçilerinin de greve çıktığını görüyoruz. Burada ise karşımıza işçi sınıfı çıkıyor. İngiltere ordusuna ambargo uygulamak, oldukça politik bir karar olarak ele alınmalı. Günümüze baktığımızda sendikaların bu kararları almakta oldukça basiretsiz kalabildiğini görürüz.(Gerçi aydın ve akademisyenler için daha iyi durumda olduklarını söylenemez ya.) Ama savaş koşullarının işçi sınıfını nasıl politikleştirdiğini, bunun sendikal kararlara bile çok net bir şekilde yansıdığını görebiliyoruz. ABD’nin Irak işgali sırasında tüm taşıma işçilerinin grev ilan ettiğini düşünsenize. Ama böyle bir şey bugünden bakınca henüz mümkün görünmüyor. Günümüzde her sendika kendi iş koluna dair ve kendi ekonomik çıkarları doğrultusunda hareket ediyor. Çünkü işçi sınıfının örgütlenmesinde politik bir düzey dünyanın hiçbir yerinde istenilen düzeyde yakalanmış değil. Ken Loach, belki de bu sahneyle askerleri trene almayı reddeden makinistin daha sonra silahlı mücadeleye katılmasıyla Özgür İrlanda’nın kuruluşunda işçi sınıfının büyük bir rol oynayacağı sinyalini veriyordur.


Üçüncü sahne ise bağımsız mahkemenin aldığı karara Teddy’nin aykırı davranması. Teddy burada ezilen bir köylü ve bir toprak ağası arasında seçim yapıyor ve toprak ağasını kollamayı tercih ediyor. Bu işin bir yönü. İkinci okuma ise uğruna mücadele ettiğini iddia ettiği Bağımsız İrlanda’nın uzun zamandan sonra kurulan bağımsız mahkemelerinin aldığı kararları ihlal ederek mahkemeyi boşa düşürüyor. Teddy O’Donovan, mahkeme başkanına “Böyle kararlar alarak bölgedeki tüm tüccarları ve iş adamlarını karşımıza mı almak istiyorsun?” diyerek kimin safında bulunacağının sinyalini şimdiden veriyor. Buna karşılık makinist çıkıyor ve orada bulunan köylülerin ceplerinde kaç para olduğunu soruyor. Hepsi tabi ki beş parasız. O zaman Dan, şu cümleleri sarfediyor: “İki dakika önce kendiniz gördünüz. Bu çocuklar kasabanın kodamanını kolluyorlardı ve cebinde beş kurusu olmayan bir anneyi satıyorlardı. Tıpkı sizinki gibi.”, beş parasız. IRA’nın toprak ve arazi sahiplerini koruduğunu ama aslında IRA’yı oluşturan herkes gibi beş parasız olan köylüleri koruması gerektiğini savunuyor. Direnişçiler arasındaki ilk belirgin ayrım burada gerçekleşiyor. İki kardeş ilk burada birbirine giriyor. Kılıçlar çekiliyor ve Teddy özel mülkiyet sahiplerini koruyacağını, Damien ise yoksul halkı savunacağını açıkça belirtiyor.

Bu durumu pekiştiren, hatta çelişkiyi ayyuka çıkaran bir diğer durum ise Britanya ile yapılan anlaşmadır. Anlaşma bir salonda izlendikten sonra halkın gösterdiği tepkiler anlaşmayı yapanların bağımsız İrlanda Anayasası’na (1916) ihanet ettikleri yönündedir. Bağımsız İrlanda Parlamentosu üyelerinin krala bağlılık yemini edeceklerini duyduklarında yükselen bir ses “Benim bir kralım yok.” demektedir. Daha sonra görüntüye bir odada tartışan İrlanda Cumhuriyet Ordusu üyeleri gelir. Cumhuriyetçiler ikiye bölünmüştür. Daha fazla savaşamayacaklarını ve bu anlaşmayı kabul edeceklerini söyleyenler –ki Teddy burada başı çekmektedir.- ve İrlanda içerisindeki tüm üretim araçları İrlanda halkının olana ve İrlanda tam olarak bağımsız olana kadar savaşmalıyız diyenler (Damien bu taraftadır). Sosyalist bir İrlanda mı, yoksa yarı-sömürge bir İrlanda mı? Tartışmanın özü budur. Yani işgali püskürttükten sonra nasıl bir İrlanda’nın kurulacağı tartışması yürümektedir. Bu durum Damien’ın idamından hemen önce “Neye karşı savaştığını bilmek kolay. Ama ne için savaştığını bilmek zor.” dediği durumdur aslında. Ve aylar önce ilk mahkemede toprak ağasını dava adına koruduğunu iddia eden Teddy yarı-sömürge İrlanda’da kukla olmayı kabul eder. Kendi insanlarına sırtını çevirerek, İrlanda askerî üniformasının içindeki İngiliz olmuştur. Damien ise bir zümrenin koskoca bir kitle üzerinde özel mülkiyet üzerinden tahakküm kurmadığı bir ülke kurulana dek savaşmaya devam edecektir.

Bir diğer dikkate değer sahne ise Katolik kilisesinde yaşanan tartışmalardır. Buradaki kilisenin neye ve kime hizmet ettiğidir. Devrimciler sokaklarda bildiriler dağıtmaya başladığında bu işbirlikçilerin işini zorlaştırmıştır. Kilise bu müşkülü kolaylaştırmanın derdindedir. Cumhuriyetçilerin dağıttığı bildiride şunlar yazmaktadır: “Cumhuriyet yönetimi altında Londra'da lüks içinde yaşayan aristokrasinin arazilerine el konulacak ve arazisi olmayan işçilere ve küçük çiftçilere eşit olarak dağıtılacak. Tüm endüstri ve tarım, işçi ve çiftçiler için devlet tarafından yönetilecek ve gelirler devlet tarafından dağıtılacak.”

Pederin buna cevabı ise “Sadece sizin mallarınızı çalmakla yetinmeyenler, yakında 12 havariyi de devletleştirecekler.” olmuştur. Onlarca yıl savaştan sonra hala savaşa devam etmek isteyenlerdir cumhuriyetçiler ve aforoz edileceklerdir. Böylece halk onlara tanrının adamları tarafından kovuldu gözüyle bakacak ve sözlerine itibar etmeyecektir. Cumhuriyetçiler pederin sözlerine tepki gösterir ve Damien o vurucu cümleyi zikreder: “Katolik kilisesi bir kez daha zenginlerden yana olduğunu kanıtladı.” Geçmişteki aklım olsaydı burada dinin halk mücadelelerini nasıl bastıran ya da uyuşturan bir şey olduğunu rahatlıkla söylerdim herhalde. Ama olmaz… Filistin’den, Irak’tan, Afganistan’dan sonra olmaz. Çünkü ne yazık ki kendi ülkemde de gördüm ki dindar kişilere cahil-cühela muamelesi yapanlar zulüm karşısında kaburgaları 10 metreden sayılan, avurtları krater gibi çökmüş ilkokul çağındaki bir Filistinli çocuğun cesaretine sahip değiller. O Filistinli çocuğu bilirken olmaz. Pan’ın Labirenti’nde direnişçilerin ruhsal yaralarını saran rahibi gördükten sonra diyemem bunu. Ama kilisenin yalan söylediğini söylerim rahatlıkla. Çünkü dediklerine göre tanrı bu dünyada çekilen azapların mükâfatını, yapılan zulümlerinse cezasını vaadediyordu insanlara. Bir yerlerde adalet olmalıydı, ama nerede? Tanrı bunu ancak öldükten sonra görebileceğimizi söylüyordu kiliseye göre. Bu dünyada adalet isteyenler ise tanrı olmak istiyorlardı. Bu en büyük günah. Hemen aforoz edilmeliydiler. “Benim kilisemden çık” diye bağırıyor peder. Kilisenin mülkiyeti bile birilerine aitti.

Sonuçta Damien ve Teddy kardeşler, ( bilinçli olarak iki kardeş seçilmiş sanırım, daha vurucu olsun diye) bu noktada ayrılmakla kalmaz birbirlerine karşı savaşırlar. Özünde bu mülkiyetliler ve mülksüzlerin savaşının bir karikatürüdür. Adaleti yer yüzüne indirme çabasıdır. Damien Sinead’a yazdığı mektupta yineler: “neye karşı olduğunu bilmek kolay, ne için savaştığını bilmek onurdur. Şimdi biliyorum ve bu bana güç veriyor.” Damien’ın uğruna savaştığı şey Sinead’in çocuklarının özgür, bağımsız, sosyalist İrlanda’sıdır.

KONUK YAZAR: Fulya Alikoç

#Diğer Konuk Yazarlar#